Badania na insulinooporność to zwykle dwa oznaczenia z jednej porannej próbki krwi pobranej na czczo: stężenie glukozy i stężenie insuliny. Z tych dwóch liczb wylicza się trzecią, wskaźnik HOMA-IR. Wskaźnik jest oszacowaniem, dlatego czyta się go razem z wynikami, z których powstał.
Na wydruku pojawiają się więc trzy wyniki, chociaż oznaczono dwie substancje. Przy porównywaniu kolejnych badań przydaje się informacja, o której godzinie pobrano krew, czy pacjent był na czczo i jaką metodą oznaczono insulinę, bo nazwę metody podaje wynik.
Co obejmują badania na insulinooporność?
Podstawą są dwa oznaczenia z jednej próbki krwi żylnej: glukoza i insulina. Z nich wylicza się wskaźnik insulinooporności HOMA-IR. Nie wymaga on dodatkowego pobrania.
Glukoza i insulina to pomiary, czyli stężenia substancji obecnych w próbce. HOMA-IR jest wynikiem obliczenia z tych dwóch pomiarów, dlatego zależy od warunków, w jakich pobrano krew, czyli od pory dnia i tego, czy pacjent był na czczo. Autorzy przeglądu o modelu HOMA opisują go jako użyteczne narzędzie pod warunkiem rzetelnych danych wejściowych i ostrożnej interpretacji.
Oba oznaczenia z wyliczonym wskaźnikiem można wykonać także w zestawie, na przykład jako insulinooporność – pakiet podstawowy. Skład zestawu podaje jego karta.
Co mierzy glukoza, a co insulina na czczo?
Glukoza opisuje stężenie cukru we krwi w chwili pobrania, a insulina stężenie hormonu, który ten cukier reguluje. To dwie różne wielkości, oznaczane innymi metodami.
Insulina jest hormonem peptydowym. Oba pomiary pochodzą z tej samej porannej próbki, więc opisują ten sam moment.
Dopiero zestawienie obu liczb pokazuje, ile hormonu towarzyszy danemu stężeniu cukru na czczo. Na tej zależności zbudowano model, z którego pochodzi HOMA-IR.
Jak liczy się wskaźnik HOMA-IR?
Wzór mnoży stężenie glukozy i stężenie insuliny na czczo, a iloczyn dzieli przez stałą. Wiek, masę ciała i wcześniejsze wyniki lekarz zestawia z nim osobno.
Model homeostazy opublikowano w 1985 roku. Opisuje on stan podstawowy, w którym stężenia glukozy i insuliny wynikają ze wzajemnego sprzężenia zwrotnego, i na tej podstawie szacuje oporność tkanek na insulinę oraz wydolność komórek beta trzustki. Wskaźnik wymaga tylko jednej próbki zamiast badania z wlewem, co autorzy przeglądu wymieniają jako zaletę. Do 2004 roku opisano go w ponad 500 publikacjach.
Nie podajemy tu progu liczbowego, ponieważ proponowane progi dla HOMA-IR różnią się zależnie od rasy, wieku, płci i choroby, a wynik zależy też od metody oznaczania insuliny. Przy glukozie i insulinie obowiązuje zakres referencyjny podany na wyniku. Dla HOMA-IR taki zakres bywa podany lub nie.
Do czego służy wskaźnik HOMA-IR?
HOMA-IR szacuje oporność tkanek na insulinę na podstawie jednej próbki krwi.
W przeglądzie z 2004 roku, którego współautorem jest jeden z twórców modelu, jako główne zastosowanie podano badania kohortowe i epidemiologiczne. Autorzy nazwali HOMA szeroko używanym narzędziem klinicznym i epidemiologicznym, które daje użyteczne dane pod warunkiem rzetelnych danych wejściowych i ostrożnej interpretacji. W praktyce oznacza to, że:
- wskaźnik czyta się jako przybliżenie, więc niewielkie różnice między kolejnymi pomiarami mieszczą się w niepewności oszacowania,
- HOMA-IR pokazuje układ glukozy i insuliny, a jego przyczyny wyjaśnia lekarz na podstawie wywiadu i innych badań,
- kalkulator internetowy policzy ten sam iloczyn, a kontekst kliniczny, taki jak wywiad i leki, uwzględnia się dopiero przy omawianiu wyniku.
Co może wpłynąć na wynik glukozy i insuliny?
Oba pomiary zależą od warunków pobrania. Model HOMA opisuje stan podstawowy, czyli stężenia na czczo, dlatego krew pobiera się zwykle rano, a długość postu podaje sekcja przygotowania na karcie badania. Na wynik wpływa także metoda oznaczania insuliny, której nazwę podaje wynik z laboratorium.
Jakie inne badania opisują gospodarkę węglowodanową?
Gospodarkę węglowodanową opisują także inne badania, każde z innej strony:
- hemoglobina glikowana HbA1c odzwierciedla dłuższy okres niż pojedynczy pomiar na czczo,
- krzywa cukrowa i insulinowa to oznaczenia w kilku punktach po wypiciu roztworu glukozy; jak przebiega takie badanie, opisuje artykuł Krzywa cukrowa,
- C-peptyd to fragment powstający przy wytwarzaniu insuliny, oznaczany niezależnie od samego hormonu.
Zestaw badań przy zespole policystycznych jajników opisuje osobny artykuł: Badania przy PCOS.
Jak czytać wynik glukozy, insuliny i HOMA-IR?
Przy glukozie i insulinie obowiązuje zakres referencyjny podany na wyniku. Dla HOMA-IR nie ma jednego uniwersalnego progu, dlatego wskaźnik czyta się razem z glukozą i insuliną, z których powstał. Para pomiarów i wskaźnik opisują stan z jednego poranka, więc przy ocenie przydają się wcześniejsze wyniki.
Wynik ocenia lekarz, uwzględniając wywiad, leki i pozostałe badania. Przy omawianiu wyniku przydają się nazwa laboratorium, metoda oznaczenia insuliny, godzina pobrania, długość postu oraz wcześniejsze oznaczenia glukozy i insuliny.
Najczęstsze pytania
Do czego służy wskaźnik HOMA-IR?
HOMA-IR szacuje oporność tkanek na insulinę na podstawie glukozy i insuliny oznaczonych na czczo. Przegląd z 2004 roku opisuje HOMA jako narzędzie użyteczne przy rzetelnych danych wejściowych i ostrożnej interpretacji, a wynik omawia z pacjentem lekarz, uwzględniając wywiad i pozostałe badania.
Jakie badania wykonuje się na insulinooporność?
Podstawą są glukoza i insulina oznaczone na czczo w jednej próbce krwi, z których wylicza się wskaźnik HOMA-IR. Uzupełniająco wykonuje się między innymi krzywą cukrową i insulinową, hemoglobinę glikowaną oraz C-peptyd. Każde z tych badań opisuje gospodarkę węglowodanową z innej strony, a skład zestawu podaje karta pakietu.
Jaka jest norma HOMA-IR?
Proponowane progi HOMA-IR różnią się zależnie od rasy, wieku, płci i choroby, dlatego nie podajemy jednej liczby. Przy glukozie i insulinie obowiązuje zakres referencyjny podany na wyniku, a wyliczony wskaźnik interpretuje się razem z nimi.
Jak liczy się HOMA-IR?
Wzór mnoży stężenie glukozy i insuliny na czczo i dzieli iloczyn przez stałą. Wynik zależy od glukozy i insuliny oznaczonych w tej samej próbce, a model szacuje na tej podstawie oporność tkanek na insulinę.
Ile godzin przed badaniem trzeba być na czczo?
Długość postu podaje sekcja przygotowania na karcie badania. Pobranie wykonuje się zwykle rano.
Czy na HOMA-IR potrzebne jest osobne pobranie krwi?
Wskaźnik wylicza się z glukozy i insuliny oznaczonych w tej samej próbce, więc dodatkowe pobranie nie jest potrzebne.
Źródła
- Matthews D.R., Hosker J.P., Rudenski A.S., Naylor B.A., Treacher D.F., Turner R.C. Homeostasis model assessment: insulin resistance and beta-cell function from fasting plasma glucose and insulin concentrations in man. Diabetologia, 1985;28:412–419. doi:10.1007/BF00280883.
- Wallace T.M., Levy J.C., Matthews D.R. Use and abuse of HOMA modeling. Diabetes Care, 2004;27:1487–1495. doi:10.2337/diacare.27.6.1487.
- Marcovina S. i wsp. Standardization of insulin immunoassays: report of the American Diabetes Association Workgroup. Clinical Chemistry, 2007;53:711–716. doi:10.1373/clinchem.2006.082214.
- Tang Q., Li X., Song P., Xu L. Optimal cut-off values for the homeostasis model assessment of insulin resistance (HOMA-IR) and pre-diabetes screening: developments in research and prospects for the future. Drug Discoveries & Therapeutics, 2015;9:380–385. doi:10.5582/ddt.2015.01207.
Sprawdź to u siebie
Badania powiązane z tym tematem. Krew pobierzesz w punkcie ALAB, a gotowy wynik przekaże Ci laboratorium.
Treści w Strefie Wiedzy mają charakter edukacyjny i nie zastępują konsultacji z lekarzem. Badania kupujesz u nas, krew pobierasz w punkcie ALAB, a gotowy wynik przekazuje Ci laboratorium.

