Anty-CCP to badanie krwi, w którym oznacza się przeciwciała skierowane przeciw cyklicznym peptydom cytrulinowanym. Stosuje się je przede wszystkim jako pomoc w rozpoznawaniu reumatoidalnego zapalenia stawów, razem z oceną objawów i badaniem stawów. Czynnik reumatoidalny (RF) to przeciwciała łączące się z innymi przeciwciałami organizmu. Oba badania mierzą różne rzeczy, dlatego często oznacza się je razem.
Obok nich oznacza się też klasy RF (IgM, IgG i IgA) oraz OB i CRP. Wyniki tych badań uzupełniają się, bo przeciwciała i wskaźniki stanu zapalnego opisują różne zjawiska.
Co to jest anty-CCP?
Badanie anty-CCP oznacza przeciwciała skierowane przeciw cyklicznym peptydom cytrulinowanym. Należą one do większej grupy przeciwciał opisywanych skrótem ACPA. Rozpoznają białka, które po powstaniu przeszły cytrulinację, czyli przekształcenie aminokwasu argininy w cytrulinę.
Przeciwciała ACPA reagują z fragmentami wielu różnych białek. Testy laboratoryjne używają wybranych, sztucznie przygotowanych peptydów, stąd w nazwie badania pojawiają się „cykliczne peptydy cytrulinowane”, a nie jedno konkretne białko. Autorzy przeglądu opisują też znaczenie rokownicze ACPA, ale główną rolą badania pozostaje wspieranie rozpoznania.
Czym anty-CCP różni się od czynnika reumatoidalnego?
Czynnik reumatoidalny to przeciwciała skierowane przeciw własnym przeciwciałom organizmu, zwykle przeciw klasie IgG, a nie przeciw peptydom cytrulinowanym. Jest to marker znacznie starszy od anty-CCP i pierwszy, który powiązano z reumatoidalnym zapaleniem stawów.
Oba badania dotyczą więc różnych zjawisk immunologicznych. Obecność RF i ACPA uwzględniają kryteria klasyfikacyjne reumatoidalnego zapalenia stawów, opracowane wspólnie przez amerykańskie i europejskie towarzystwo reumatologiczne (ACR i EULAR). W metaanalizie 36 badań z udziałem ponad 7500 pacjentów oznaczanie klas RF razem z przeciwciałami antycytrulinowymi poprawiało dokładność diagnostyczną.
Po co oznacza się klasy czynnika reumatoidalnego?
Przeciwciała tworzące czynnik reumatoidalny mogą należeć do różnych klas, a każda z nich zachowuje się w testach nieco inaczej. Poza podstawowym oznaczeniem czynnika reumatoidalnego dostępne są osobne badania: RF w klasie IgM, RF w klasie IgG i RF w klasie IgA.
Wspomniana metaanaliza porównała te oznaczenia między sobą. Najwyższą czułość, czyli najczęstszy wynik dodatni u osób chorych, miało oznaczenie RF bez podziału na klasy. Klasa IgA miała najwyższą swoistość, czyli najrzadziej dawała wynik dodatni u osób bez reumatoidalnego zapalenia stawów. Klasa IgM miała najkorzystniejszy łączny wskaźnik trafności diagnostycznej spośród ocenianych oznaczeń.
Według autorów klasy RF służą przede wszystkim wspieraniu rozpoznania, a dane o znaczeniu poszczególnych klas dla przebiegu choroby są dotąd nieliczne i niespójne.
Kiedy wykonuje się badanie anty-CCP i RF?
Przeciwciała oznacza się przy dolegliwościach stawowych, gdy objawy i badanie stawów wskazują na możliwe zapalenie stawów. Rozpoznanie reumatoidalnego zapalenia stawów opiera się na kilku elementach naraz, bo kryteria klasyfikacyjne łączą objawy, wyniki badań krwi i wskaźniki stanu zapalnego. Wynik przeciwciał pomaga lekarzowi zdecydować o dalszym postępowaniu, na przykład o skierowaniu do reumatologa.
Razem z przeciwciałami bada się często wskaźniki stanu zapalnego, na przykład CRP i OB. Pokazują one nasilenie odczynu zapalnego, a przeciwciała dotyczą jego podłoża immunologicznego, dlatego badania te się uzupełniają. Kryteria ACR/EULAR uwzględniają wskaźniki stanu zapalnego w osobnej kategorii. Jak interpretuje się samo CRP, opisujemy w tekście o podwyższonym CRP.
Jak przebiega badanie i co może wpłynąć na wynik?
Materiałem do obu oznaczeń jest krew żylna. Zasady przygotowania znajdują się na karcie każdego z tych badań.
Leczenie przeciwreumatyczne może zmieniać stężenie przeciwciał, dlatego przy porównywaniu kolejnych wyników pomaga lista przyjmowanych leków. OB i CRP rosną także podczas ostrej infekcji, dlatego wynik z takiego okresu trudniej odnieść do samych dolegliwości stawowych.
Co oznacza wynik anty-CCP i RF?
Wynik anty-CCP i RF jest jedną z informacji, które lekarz zestawia z objawami, badaniem stawów i wywiadem. Przeciwciała antycytrulinowe opisywano także poza reumatoidalnym zapaleniem stawów, między innymi u części osób z twardziną układową. Czynnik reumatoidalny również nie dotyczy wyłącznie tej choroby: występuje w innych chorobach autoimmunologicznych i w niektórych przewlekłych zakażeniach, a w niewielkiej ilości także u części zdrowych osób. Dlatego oba wyniki czyta się razem.
Jeśli wyniki są ujemne, a dolegliwości stawowe się utrzymują, ocena trwa dalej. Według wytycznych NICE osobę z podejrzeniem utrzymującego się zapalenia stawów o niejasnej przyczynie kieruje się do specjalisty także wtedy, gdy RF i anty-CCP są ujemne.
Granica, od której wynik uznaje się za dodatni, jest podana na wydruku razem z metodą oznaczania, która bywa inna w każdym laboratorium. Dlatego dwóch wyników z różnych pracowni nie zawsze da się porównać liczba do liczby. Przy kolejnych oznaczeniach przydaje się informacja, w jakim laboratorium i jaką metodą wykonano poprzednie.
Najczęstsze pytania
Czy trzeba robić jednocześnie anty-CCP i czynnik reumatoidalny?
Oba oznaczenia często wykonuje się razem, bo dotyczą różnych przeciwciał, a kryteria klasyfikacyjne ACR/EULAR uwzględniają każde z nich. Brytyjskie wytyczne NICE opisują też postępowanie etapami: najpierw czynnik reumatoidalny u osób z zapaleniem stawów stwierdzonym w badaniu, a oznaczenie anty-CCP rozważa się przy ujemnym RF. Zestaw badań dobiera się do sytuacji konkretnej osoby.
Co to są przeciwciała ACPA?
To przeciwciała skierowane przeciw białkom, w których arginina została przekształcona w cytrulinę. Badanie anty-CCP jest jednym ze sposobów ich oznaczania i wykorzystuje syntetyczne cykliczne peptydy cytrulinowane.
Czym różnią się klasy RF IgM, IgG i IgA?
Wszystkie są czynnikiem reumatoidalnym, czyli przeciwciałami przeciw IgG, ale należą do różnych klas przeciwciał. W metaanalizie klasa IgA najrzadziej dawała wynik dodatni u osób bez reumatoidalnego zapalenia stawów, a RF oznaczany bez podziału na klasy najczęściej był dodatni u chorych.
Czy dodatni wynik anty-CCP oznacza reumatoidalne zapalenie stawów?
Dodatni wynik jest jednym z elementów oceny. Przeciwciała te opisywano również w innych chorobach, na przykład w twardzinie układowej, a rozpoznanie stawia lekarz na podstawie objawów, badania stawów i pozostałych wyników.
Jaka jest norma anty-CCP?
Każde laboratorium podaje na wydruku własną granicę, od której wynik uznaje się za dodatni, bo zależy ona od metody oznaczania. Dlatego wynik z jednego laboratorium nie zawsze da się wprost porównać z wynikiem z innego, a jego znaczenie ocenia lekarz razem z objawami.
Czy anty-CCP bada się w kierunku nowotworu?
Anty-CCP opisuje się w piśmiennictwie jako marker związany z reumatoidalnym zapaleniem stawów, a nie jako badanie służące do oceny nowotworów. Przeciwciała antycytrulinowe opisywano również w innych chorobach, na przykład w twardzinie układowej. Dodatni wynik omawia się z lekarzem razem z objawami i pozostałymi badaniami.
Czy istnieje jedno badanie na reumatoidalne zapalenie stawów?
Rozpoznanie opiera się na kilku elementach naraz. Kryteria klasyfikacyjne ACR/EULAR uwzględniają objawy stawowe, wyniki badań krwi, w tym RF i ACPA, oraz wskaźniki stanu zapalnego. Stawia je lekarz po zestawieniu tych elementów.
Źródła
- Trier N.H., Houen G. Anti-citrullinated protein antibodies as biomarkers in rheumatoid arthritis. Expert Review of Molecular Diagnostics, 2023;23(10):895–911. DOI: 10.1080/14737159.2023.2247986
- Motta F., Bizzaro N., Giavarina D. i wsp. Rheumatoid factor isotypes in rheumatoid arthritis diagnosis and prognosis: a systematic review and meta-analysis. RMD Open, 2023;9(3):e002817. DOI: 10.1136/rmdopen-2022-002817
- Laustriat G., Ruyssen-Witrand A., Constantin A. i wsp. Anti-citrullinated peptides antibodies in systemic sclerosis: meta-analysis of frequency and meaning. Joint Bone Spine, 2018;85(2):147–153. DOI: 10.1016/j.jbspin.2017.11.006
- Aletaha D., Neogi T., Silman A.J. i wsp. 2010 Rheumatoid arthritis classification criteria: an American College of Rheumatology/European League Against Rheumatism collaborative initiative. Arthritis & Rheumatism, 2010;62(9):2569–2581. DOI: 10.1002/art.27584
- NICE. Rheumatoid arthritis in adults: management (NG100). 2018, z późniejszymi aktualizacjami, rekomendacje 1.1.1–1.1.3. https://www.nice.org.uk/guidance/ng100
- MedlinePlus, U.S. National Library of Medicine. Rheumatoid Factor (RF) Test. https://medlineplus.gov/lab-tests/rheumatoid-factor-rf-test/
Sprawdź to u siebie
Badania powiązane z tym tematem. Krew pobierzesz w punkcie ALAB, a gotowy wynik przekaże Ci laboratorium.
Treści w Strefie Wiedzy mają charakter edukacyjny i nie zastępują konsultacji z lekarzem. Badania kupujesz u nas, krew pobierasz w punkcie ALAB, a gotowy wynik przekazuje Ci laboratorium.

