pANCA to okołojądrowy wzór świecenia widoczny pod mikroskopem w badaniu przeciwciał ANCA, a nie nazwa jednego przeciwciała. Przeciwciała ANCA są skierowane przeciw białkom neutrofili, czyli jednego z rodzajów krwinek białych. MPO-ANCA oznacza natomiast przeciwciała przeciw jednemu białku, mieloperoksydazie. Badanie wykonuje się przede wszystkim przy podejrzeniu zapalenia naczyń, a na wydruku mogą się pojawić oznaczenia opisujące obraz pod mikroskopem (pANCA, cANCA) albo reakcję z konkretnym białkiem (MPO, PR3). Dlatego dwa wydruki z badania ANCA mogą wyglądać odmiennie, a przed porównaniem trzeba znać nazwę metody podaną na wyniku.
Co to jest pANCA?
pANCA to okołojądrowy wzór świecenia widoczny w badaniu przeciwciał ANCA metodą immunofluorescencji pośredniej (IIF). Skrót ANCA pochodzi od angielskiej nazwy antineutrophil cytoplasmic antibodies, czyli przeciwciał przeciw składnikom cytoplazmy neutrofili.
W tej metodzie obraz reakcji surowicy z neutrofilami ocenia się pod mikroskopem fluorescencyjnym. Pierwsza litera skrótu opisuje obraz: p od perinuclear oznacza świecenie skupione wokół jądra, a c od cytoplasmic świecenie rozłożone w cytoplazmie.
Nazwa pANCA nie podaje więc, które białko rozpoznają przeciwciała. Opisuje to, co widać w mikroskopie.
pANCA a przeciwciała przeciw mieloperoksydazie (MPO)
MPO-ANCA to przeciwciała skierowane przeciw konkretnemu białku, mieloperoksydazie, a pANCA to nazwa obrazu w mikroskopie. Oba pojęcia często występują razem, bo przeciwciała przeciw mieloperoksydazie zwykle dają okołojądrowy wzór świecenia. Nie są jednak synonimami.
Test antygenowy dodaje do obrazu w mikroskopie konkretną informację: pokazuje, z którym białkiem reagują przeciwciała. W metaanalizie test przeciw MPO miał wyższą czułość i swoistość niż wzór pANCA oceniany w immunofluorescencji. Rozróżnienie przeciwciał przeciw MPO i przeciw proteinazie 3 (PR3) ma znaczenie kliniczne. We współczesnych zaleceniach pierwszym badaniem mogą być dobrej jakości testy antygenowe, a wzór świecenia jest dodatkowym źródłem informacji.
Nazwy kart badań łączą oba pojęcia, ale badania z tych kart mierzą reakcję z jednym białkiem, a nie obraz pod mikroskopem:
- przeciwciała przeciw mieloperoksydazie (pANCA, MPO) – to badanie mierzy reakcję przeciwciał z mieloperoksydazą; takie przeciwciała zwykle dają wzór pANCA,
- przeciwciała przeciw proteinazie 3 (cANCA, PR3) – to badanie mierzy reakcję przeciwciał z proteinazą 3; takie przeciwciała zwykle dają wzór cANCA.
Immunofluorescencja i test antygenowy – co to znaczy na wyniku?
Immunofluorescencja pośrednia ocenia wzór świecenia całej komórki, a test antygenowy sprawdza reakcję z jednym, wybranym białkiem. Na wyniku może więc pojawić się jedno z tych badań albo oba, a każde odpowiada na inne pytanie: pierwsze opisuje obraz, drugie wskazuje konkretne białko.
Według międzynarodowego konsensusu z 1999 roku najpierw wykonywano przesiew metodą immunofluorescencji, a próbki dodatnie badano testami na PR3 i MPO. Stanowisko z 2017 roku zmieniło to podejście: dobrej jakości testy antygenowe wobec PR3 i MPO mogą być pierwszym badaniem u osób z podejrzeniem ziarniniakowatości z zapaleniem naczyń oraz mikroskopowego zapalenia naczyń. Metaanaliza z 2021 roku potwierdziła, że czułość testów wobec PR3 i MPO jest wyższa niż czułość odpowiadających im wzorów cANCA i pANCA w immunofluorescencji.
Immunofluorescencja nadal jest stosowana, na przykład jako przesiew uzupełniany testem antygenowym przy wyniku dodatnim. Dlatego w różnych laboratoriach badanie ANCA może przebiegać według innego schematu.
Kiedy wykonuje się badanie przeciwciał ANCA?
Badanie wykonuje się najczęściej przy podejrzeniu zapalenia naczyń związanego z ANCA, na przykład ziarniniakowatości z zapaleniem naczyń lub mikroskopowego zapalenia naczyń. Służy też do kontroli choroby u osób już leczonych. Badanie pomaga ukierunkować dalszą diagnostykę, gdy występują objawy sugerujące te choroby.
Przeciwciała ANCA oznacza się również w diagnostyce niektórych innych chorób autoimmunologicznych i części zakażeń. Przy nieswoistych zapaleniach jelit obecność ANCA jest częstsza we wrzodziejącym zapaleniu jelita grubego niż w chorobie Leśniowskiego-Crohna, dlatego wynik bywa jednym z elementów różnicowania. W pierwotnym stwardniającym zapaleniu dróg żółciowych opisuje się tak zwane atypowe ANCA. Dostępne jest także oznaczenie atypowych przeciwciał przeciwko cytoplazmie neutrofili.
U części osób występują jednocześnie przeciwciała ANCA i przeciwciała przeciw błonie podstawnej kłębuszków nerkowych. Autorzy przeglądu systematycznego zalecają, by przy gwałtownie postępującym zapaleniu kłębuszków nerkowych oznaczać oba rodzaje przeciwciał jednocześnie. Dostępne jest oznaczenie przeciwciał anty-GBM. Pracę nerek ocenia się między innymi na podstawie kreatyniny w surowicy, a obecność krwi lub białka w moczu można sprawdzić w badaniu ogólnym moczu. Oba te badania uzupełniają oznaczenie przeciwciał o informację o nerkach.
Co może wpłynąć na wynik badania ANCA?
Materiałem jest krew żylna. Przy oznaczeniu przeciwciał zwykle nie jest potrzebne specjalne przygotowanie, a zasady obowiązujące przy konkretnym badaniu podaje sekcja przygotowania na jego karcie.
Na odczyt wyniku ma wpływ kilka okoliczności:
- cel badania – ANCA oznacza się zarówno przy rozpoznawaniu, jak i w kontroli aktywności choroby u osób leczonych,
- trwające leczenie – zalecenia dotyczące oznaczania ANCA opisano głównie dla osób z nowo podejrzewanym zapaleniem naczyń, dlatego u osób leczonych wynik omawia się z prowadzącym lekarzem,
- metoda oznaczania – jej nazwa jest podana na wyniku i wskazuje, z czym wynik można porównać.
Jak porównać wyniki ANCA z różnych laboratoriów?
Najłatwiej porównać wyniki wykonane tą samą metodą, a jej nazwę laboratorium podaje na wyniku. Zakres referencyjny i próg odcięcia też są podane na wyniku, bo należą do konkretnego testu.
Po zmianie zaleceń immunofluorescencję w diagnostyce zapaleń naczyń można pominąć, więc wynik z innego laboratorium może pochodzić z innej ścieżki diagnostycznej. Przy porównywaniu dwóch wyników sprawdza się więc nazwę metody i jednostki.
Co oznacza dodatni lub ujemny wynik badania ANCA?
Wynik dodatni pokazuje, że w próbce są przeciwciała ANCA, i jest ważną wskazówką dla lekarza. Do rozpoznania potrzebne są zwykle dodatkowe badania, a niekiedy biopsja zmienionej tkanki. Wynik ujemny oznacza, że w danym teście nie stwierdzono przeciwciał. W metaanalizie część chorych z zapaleniem naczyń związanym z ANCA miała jednak ujemny wynik testu, dlatego przy silnym podejrzeniu choroby zalecenia dopuszczają badanie inną metodą.
Wynik ocenia lekarz prowadzący diagnostykę, uwzględniając objawy, nazwę metody i przebieg leczenia.
Najczęstsze pytania
Co oznacza skrót pANCA?
pANCA to okołojądrowy wzór świecenia w badaniu przeciwciał ANCA metodą immunofluorescencji pośredniej. Litera „p” pochodzi od angielskiego perinuclear, czyli okołojądrowy.
Czym różni się pANCA od cANCA?
pANCA to świecenie skupione wokół jądra komórki, a cANCA świecenie rozłożone w cytoplazmie. Z pierwszym wzorem zwykle łączą się przeciwciała przeciw mieloperoksydazie, z drugim przeciwciała przeciw proteinazie 3.
Co to jest badanie cANCA?
cANCA to świecenie rozłożone w cytoplazmie neutrofili, widoczne w badaniu ANCA metodą immunofluorescencji pośredniej. Z tym wzorem zwykle łączą się przeciwciała przeciw proteinazie 3 (PR3), które oznacza osobne badanie przeciwciał przeciw proteinazie 3 (cANCA, PR3).
Co oznacza ujemny wynik pANCA?
Ujemny wynik oznacza, że w danym teście nie stwierdzono przeciwciał lub reakcji o takim wzorze. W metaanalizie część chorych z zapaleniem naczyń związanym z ANCA miała ujemny wynik testu, dlatego przy objawach wynik omawia się z lekarzem, który uwzględnia też pozostałe badania.
Czy na badanie ANCA trzeba być na czczo?
Zwykle nie jest potrzebne specjalne przygotowanie. Zasady dla konkretnego badania podaje sekcja przygotowania na jego karcie.
Czy dodatni wynik pANCA oznacza chorobę?
Dodatni wynik pANCA to ważna wskazówka, którą lekarz zestawia z objawami i innymi badaniami. Przeciwciała ANCA występują też w innych schorzeniach, na przykład we wrzodziejącym zapaleniu jelita grubego, dlatego dalsza diagnostyka zależy od objawów.
Dlaczego bada się przeciwciała przeciw MPO i PR3?
Rozróżnienie tych dwóch rodzajów przeciwciał jest istotne klinicznie. Międzynarodowe stanowisko z 2017 roku dopuszcza, by dobrej jakości testy antygenowe wobec PR3 i MPO były pierwszym badaniem przy podejrzeniu ziarniniakowatości z zapaleniem naczyń lub mikroskopowego zapalenia naczyń.
Źródła
- Bossuyt X. i wsp. Position paper: Revised 2017 international consensus on testing of ANCAs in granulomatosis with polyangiitis and microscopic polyangiitis. Nature Reviews Rheumatology, 2017;13(11):683–692. doi:10.1038/nrrheum.2017.140.
- Damoiseaux J. i wsp. Detection of antineutrophil cytoplasmic antibodies (ANCAs): a multicentre European Vasculitis Study Group (EUVAS) evaluation of the value of indirect immunofluorescence (IIF) versus antigen-specific immunoassays. Annals of the Rheumatic Diseases, 2017;76(4):647–653. doi:10.1136/annrheumdis-2016-209507.
- Savige J., Trevisin M., Pollock W. Testing and reporting antineutrophil cytoplasmic antibodies (ANCA) in treated vasculitis and non-vasculitic disease. Journal of Immunological Methods, 2018;458:1–7. doi:10.1016/j.jim.2018.02.016.
- Guchelaar N.A.D. i wsp. The value of anti-neutrophil cytoplasmic antibodies (ANCA) testing for the diagnosis of ANCA-associated vasculitis, a systematic review and meta-analysis. Autoimmunity Reviews, 2021;20(1):102716. doi:10.1016/j.autrev.2020.102716.
- MedlinePlus. Antineutrophil Cytoplasmic Antibodies (ANCA) Test. U.S. National Library of Medicine. https://medlineplus.gov/lab-tests/antineutrophil-cytoplasmic-antibodies-anca-test/
- Stinton L.M. i wsp. PR3-ANCA: a promising biomarker in primary sclerosing cholangitis (PSC). PLoS One, 2014;9(11):e112877. doi:10.1371/journal.pone.0112877.
- Philip R. i wsp. ANCA and anti-glomerular basement membrane double-positive patients: A systematic review of the literature. Autoimmunity Reviews, 2021;20(9):102885. doi:10.1016/j.autrev.2021.102885.
Sprawdź to u siebie
Badania powiązane z tym tematem. Krew pobierzesz w punkcie ALAB, a gotowy wynik przekaże Ci laboratorium.
Treści w Strefie Wiedzy mają charakter edukacyjny i nie zastępują konsultacji z lekarzem. Badania kupujesz u nas, krew pobierasz w punkcie ALAB, a gotowy wynik przekazuje Ci laboratorium.

