Proteinogram, czyli elektroforeza białek surowicy, rozdziela białka na frakcje i pokazuje, jaką część stanowi każda z nich. Immunofiksacja ustala, do jakiej klasy przeciwciał i jakiego typu łańcucha lekkiego należy białko, które w tym rozdziale się wyróżnia. Oba badania wykonuje się z krwi żylnej, a ich wyniki czyta się razem.
Każde z badań odpowiada na inne pytanie: proteinogram pokazuje ogólny rozkład białek, a immunofiksacja precyzuje, jaki rodzaj białka się wyróżnia. Czasem immunofiksację dodaje się dopiero po obejrzeniu proteinogramu.
Czym immunofiksacja różni się od proteinogramu?
Proteinogram, czyli elektroforeza białek surowicy, rozdziela białka na grupy zwane frakcjami i podaje udział każdej z nich. Immunofiksacja odpowiada na kolejne pytanie. Do rozdzielonych białek dodaje się odczynniki rozpoznające poszczególne klasy immunoglobulin, dzięki czemu wyróżniające się białko można przypisać do konkretnej klasy.
Standardowo sprawdza się klasy immunoglobulin G, A i M oraz dwa typy łańcuchów lekkich, kappa i lambda. Klasę białka i typ łańcucha lekkiego określa dopiero immunofiksacja, która uzupełnia rozdział białek. Czym zajmuje się sam proteinogram, opisuje też artykuł Proteinogram a białko całkowite.
Czym jest białko monoklonalne?
Białko monoklonalne, nazywane też białkiem M, to jednorodna immunoglobulina albo jej fragment, wytwarzana przez jeden klon komórek plazmatycznych. W proteinogramie może zaznaczyć się jako wyróżniająca się strefa, a immunofiksacja określa jego klasę i typ łańcucha lekkiego, na przykład IgG kappa.
Obecność białka monoklonalnego bywa stwierdzana w różnych stanach, dlatego wynik zestawia się z innymi badaniami, na przykład z oznaczeniem wolnych łańcuchów lekkich, oraz z informacjami o pacjencie.
Kiedy wykonuje się immunofiksację?
Immunofiksację wykonuje się, gdy proteinogram pokazuje obraz wymagający bliższego określenia, a także przy kontroli już stwierdzonego białka monoklonalnego. W 2009 roku Międzynarodowa Grupa Robocza ds. Szpiczaka (IMWG) zalecała ponadto, by w badaniach przesiewowych w kierunku zaburzeń z jednorodnym białkiem wytwarzanym przez komórki plazmatyczne stosować razem proteinogram, immunofiksację i wolne łańcuchy lekkie w surowicy. Autor przeglądu z tego samego roku przytacza dane, że w badaniu przesiewowym w kierunku szpiczaka i makroglobulinemii Waldenströma sam proteinogram z wolnymi łańcuchami lekkimi może wystarczyć. Przy podejrzeniu amyloidozy łańcuchów lekkich zalecano dodanie immunofiksacji. Dobór badań zależy więc od okoliczności klinicznych.
Po odebraniu proteinogramu pacjent może dostać informację o potrzebie drugiego oznaczenia. Jest to zwykle rutynowy krok diagnostyki i nie oznacza błędu w pierwszym badaniu.
Jak leki biologiczne wpływają na wynik proteinogramu i immunofiksacji?
Część nowoczesnych leków to przeciwciała monoklonalne, czyli białka z tej samej rodziny co własne immunoglobuliny pacjenta. W proteinogramie i w immunofiksacji laboratorium widzi je razem z resztą białek, więc lek może wyglądać jak białko monoklonalne samego pacjenta. Zjawisko opisano między innymi dla leków stosowanych w szpiczaku plazmocytowym.
W jednym szpitalu akademickim przejrzano 1317 oznaczeń z trzech miesięcy. Około 9% z nich miało obraz zgodny z jednym określonym lekiem stosowanym w szpiczaku, ale tylko mniej więcej połowa tych przypadków dotyczyła pacjentów rzeczywiście tym lekiem leczonych. Zanim laboratorium wiedziało o leczeniu, obecność leku bywała przyczyną błędnego odczytania wyniku przez lekarzy. Autorzy wskazali kilka narzędzi, które zmniejszają to ryzyko: edukację lekarzy, powiadomienia z apteki, osobne kody w systemie laboratorium i komentarze dołączane do wyniku. Informacja o leczeniu pomaga laboratorium opisać wynik, bo sam obraz rozdziału białek nie zawsze wystarcza do odróżnienia leku od białka pacjenta.
Jak przygotować się do proteinogramu i immunofiksacji?
Materiałem jest krew żylna. Zasady przygotowania znajdziesz w sekcji przygotowania na karcie badania.
Przy tym oznaczeniu najbardziej pomocna jest informacja o lekach biologicznych podawanych we wlewie lub we wstrzyknięciu, także tych przyjmowanych co kilka tygodni w szpitalu i stosowanych z powodu innej choroby. Przydaje się nazwa preparatu i przybliżona data ostatniego podania, a także informacja o udziale w badaniu klinicznym, nawet gdy nie znasz nazwy leku. Leków przed pobraniem nie odstawia się samodzielnie.
Badania pokrewne: immunoglobuliny, łańcuchy lekkie i białka moczu
Obok proteinogramu i immunofiksacji wykonuje się inne oznaczenia, które odpowiadają na odrębne pytania. Stężenia immunoglobulin IgG, IgA i IgM pokazują ilość przeciwciał w każdej z tych klas, a typ białka określa immunofiksacja. Wolne łańcuchy lekkie kappa i lambda w surowicy mierzy się osobno i często ocenia razem z immunofiksacją. Białka wydalane z moczem bada elektroforeza białek moczu. To inny materiał, inne pytanie i inne wymagania dotyczące próbki, więc badania moczu i krwi się uzupełniają.
Jak czytać wynik immunofiksacji i proteinogramu?
Wynik immunofiksacji opisuje, co laboratorium zidentyfikowało w jednej próbce. Lekarz zestawia go z proteinogramem, wcześniejszymi oznaczeniami i informacjami o pacjencie.
Interpretację ułatwia porównanie z wcześniejszymi badaniami z tej samej serii i z listą stosowanych leków. Wyniki z jednej pracowni, wykonywane tą samą metodą, najłatwiej porównać w czasie. Jeśli w opisie wyniku jest wzmianka o możliwym wpływie leczenia, jest to informacja dla lekarza, a nie ocena stanu zdrowia.
Najczęstsze pytania
Immunofiksacja a proteinogram – czym się różnią?
Proteinogram rozdziela białka surowicy i pokazuje udział frakcji. Immunofiksacja przypisuje wyróżniające się białko do konkretnej klasy immunoglobulin i typu łańcucha lekkiego.
Czy immunofiksacja zastępuje proteinogram?
Badania się uzupełniają, bo odpowiadają na różne pytania, i zwykle czyta się je razem. Proteinogram pokazuje rozkład białek, a immunofiksacja określa typ białka, które się wyróżnia. Czasem laboratorium wykonuje oba oznaczenia w tym samym czasie, a czasem dodaje immunofiksację po obejrzeniu proteinogramu.
Dlaczego informacja o lekach biologicznych jest ważna przy immunofiksacji?
Część leków biologicznych to przeciwciała, które w próbce wyglądają podobnie do własnych białek pacjenta. Gdy laboratorium zna leczenie, łatwiej mu trafnie opisać wynik.
Czy proteinogram może wskazywać na nowotwór?
Proteinogram i immunofiksacja opisują obraz białek surowicy. Obecność białka monoklonalnego bywa jednym z elementów diagnostyki chorób związanych z komórkami plazmatycznymi. Wynik zestawia się z innymi badaniami, takimi jak wolne łańcuchy lekkie, oraz z objawami i wywiadem, a całość ocenia lekarz.
Co to jest białko monoklonalne?
To jednorodna immunoglobulina albo jej fragment, wytwarzana przez jeden klon komórek plazmatycznych. Immunofiksacja określa jej klasę i typ łańcucha lekkiego. Jej obecność omawia się z lekarzem razem z innymi badaniami, a w razie potrzeby także z hematologiem.
Czy do proteinogramu i immunofiksacji trzeba przyjść na czczo?
Zasady przygotowania, w tym informację o ewentualnym pozostaniu na czczo, podaje karta badania, na przykład karta proteinogramu i karta immunofiksacji. Informację o przyjmowanych lekach biologicznych przekazuje się też w punkcie pobrań.
Czy immunofiksację wykonuje się także z moczu?
Tak, istnieje immunofiksacja moczu. Wykonuje się ją jako uzupełnienie badań z krwi, na przykład gdy podejrzewa się amyloidozę łańcuchów lekkich. Wśród badań moczu na badanialab.pl jest elektroforeza białek moczu, która jest innym oznaczeniem niż immunofiksacja.
Źródła
- Liu L. i wsp. Incidence and Management of Therapeutic Monoclonal Antibody Interference in Monoclonal Gammopathy Monitoring. The Journal of Applied Laboratory Medicine, 2020;5(1):29–40. doi:10.1373/jalm.2019.029009
- Padelli M. i wsp. Agarose Gel Electrophoresis versus Capillary Zone Electrophoresis: a Comparative Analysis for Monoclonal Protein Detection in Blood. Clinical Laboratory, 2025;71(5). doi:10.7754/Clin.Lab.2024.241139
- Dispenzieri A. i wsp. International Myeloma Working Group guidelines for serum-free light chain analysis in multiple myeloma and related disorders. Leukemia, 2009;23(2):215–224. doi:10.1038/leu.2008.307
- Katzmann J.A. Screening panels for monoclonal gammopathies: time to change. Clinical Biochemist Reviews, 2009;30(3):105–111. PMID: 19841692
Sprawdź to u siebie
Badania powiązane z tym tematem. Krew pobierzesz w punkcie ALAB, a gotowy wynik przekaże Ci laboratorium.
Treści w Strefie Wiedzy mają charakter edukacyjny i nie zastępują konsultacji z lekarzem. Badania kupujesz u nas, krew pobierasz w punkcie ALAB, a gotowy wynik przekazuje Ci laboratorium.

