Mutacja MTHFR to potoczna nazwa wariantu genu, który zawiera instrukcję budowy enzymu uczestniczącego w przemianach folianów. Najczęściej badany wariant, C677T (zapisywany też jako c.677C>T), występuje w co najmniej jednej kopii u ponad połowy dorosłych Polaków, dlatego słowo „mutacja” bywa mylące. Wynik opisuje liczbę odziedziczonych kopii wariantu: żadną, jedną (heterozygota) albo dwie (homozygota).
Co to jest gen MTHFR i za co odpowiada?
Gen MTHFR zawiera instrukcję budowy enzymu o nazwie reduktaza metylenotetrahydrofolianowa. Enzym ten uczestniczy w przemianach folianów, czyli form witaminy B9. Przekształca jedną postać folianu w inną, potrzebną do zamiany homocysteiny z powrotem w aminokwas metioninę. W tej przemianie bierze udział także witamina B12.
Wariant C677T zmniejsza aktywność enzymu. Gdy enzym działa wolniej, stężenie homocysteiny bywa wyższe. Na tym mechanizmie opiera się zainteresowanie badaniem MTHFR.
Mutacja czy wariant MTHFR?
Słowo „mutacja” kojarzy się z rzadkim defektem. W nazewnictwie genetycznym zaleca się dziś mówić o wariantach: wspólne wytyczne amerykańskich towarzystw ACMG i AMP z 2015 roku odradzają używanie słów „mutacja” i „polimorfizm”, bo sugerują one określone znaczenie kliniczne. Zmiany powodujące ciężkie choroby dziedziczne są zwykle rzadkie, ale sama częstość nie rozstrzyga o szkodliwości wariantu. Znaczenie wariantu ustala się na podstawie badań rodzin i populacji.
Najczęściej badany wariant genu MTHFR, C677T, nie jest rzadki. Według przeglądu z 2024 roku, opartego na danych z bazy gnomAD, wariant C677T występuje w populacji świata w około 30 % kopii genu. Podobnie częsty jest drugi znany wariant, A1298C, który występuje w około 28 % kopii.
W Polsce dane pochodzą z badania WOBASZ, w którym w latach 2003–2005 przebadano reprezentatywną próbę Polaków w wieku 20–74 lat. Genotyp MTHFR C677T znano u 3 273 dorosłych. Genotyp T/T miało 10 % mężczyzn i 9 % kobiet, genotyp C/T odpowiednio 43 % i 42 %, a genotyp C/C 47 % i 49 %. Oznacza to, że ponad połowa dorosłych nosi co najmniej jedną kopię allelu T.
Osobną sprawą są rzadkie warianty tego samego genu, które powodują ciężki niedobór enzymu i prowadzą do homocystynurii. To odrębna, rzadka choroba metaboliczna. Może zaczynać się w różnym wieku, od okresu noworodkowego po dorosłość; opisano postaci wczesne, z początkiem przed 1. rokiem życia, i późniejsze. W przeglądzie z 2016 roku zebrano 109 rzadkich zmian genu MTHFR stwierdzonych u 171 rodzin. Tej choroby nie należy mylić z częstym wariantem C677T.
Jakie są objawy mutacji MTHFR?
Dla częstego wariantu C677T nie opisano swoistego zestawu objawów. Listy dolegliwości „typowych dla MTHFR” wywodzą się z hipotezy, że wolniej działający enzym podnosi homocysteinę, a ta sprzyja zakrzepicy żylnej, chorobie wieńcowej i nawracającym poronieniom.
Amerykańskie Kolegium Genetyki Medycznej (ACMG) w wytycznych z 2013 roku przeanalizowało dowody na związek wariantów MTHFR z chorobami. Metaanalizy nie potwierdziły związku między tymi wariantami a zakrzepicą żylną ani między podwyższoną homocysteiną a chorobą wieńcową, dlatego wariantów MTHFR nie uwzględnia się w rutynowej ocenie skłonności do zakrzepicy.
Dolegliwości, które skłaniają do szukania informacji o MTHFR, są prawdziwe i zasługują na wyjaśnienie. Wynik badania genetycznego jest jedną z informacji w poszukiwaniu ich przyczyn: ten sam wariant nosi ponad połowa dorosłych, także osoby bez żadnych dolegliwości, dlatego przyczyn szuka się szerzej, na podstawie wywiadu, badania lekarskiego i oznaczeń dobranych do objawów, na przykład aktualnego stężenia homocysteiny albo witamin.
Kiedy wykonuje się badanie MTHFR?
Badanie MTHFR wykonuje się przy konkretnym pytaniu, a nie jako badanie przesiewowe całej populacji. Czy jest uzasadnione u danej osoby, ocenia lekarz po zebraniu wywiadu. Autorzy przeglądu z 2024 roku wskazują, że dokładniejsze określenie przydatności genotypowania wariantów C677T i A1298C wymaga badań w zróżnicowanych populacjach, ponieważ siła związku tych wariantów z chorobami zależy od wariantu i od badanej populacji.
Ci sami autorzy zwracają uwagę, że gdy powodem zainteresowania jest podwyższona homocysteina, bardziej bezpośrednią informację daje oznaczenie samej homocysteiny. Wynik badania genetycznego najlepiej omówić z lekarzem, który zna powód wykonania badania i pozostałe wyniki.
Jak wygląda badanie MTHFR?
Badanie wariantu c.677C>T genu MTHFR wykonuje się z krwi żylnej. Laboratorium analizuje DNA, a nie stężenie jakiejkolwiek substancji. Wynik nie zmienia się w czasie i nie zależy od diety ani pory dnia, dlatego jeden wynik pozostaje aktualny. Wymagania dotyczące przygotowania są opisane na karcie badania. Wynik dotyczy wariantu wskazanego na karcie: badanie c.677C>T nie obejmuje drugiego częstego wariantu, A1298C.
Badania związane z MTHFR
Pytania, które prowadzą do badania MTHFR, dotyczą zwykle homocysteiny, witamin i skłonności do zakrzepicy. Z tymi pytaniami wiążą się następujące badania:
- homocysteina, czyli parametr, z którym wariant wiąże się w badaniach (więcej w artykule Homocysteina: przyczyny podwyższonego wyniku i badania towarzyszące),
- witamina B12 i kwas foliowy, które uczestniczą w tej samej przemianie co homocysteina (o markerze czynnościowym niedoboru witaminy B12 piszemy w artykule Kwas metylomalonowy (MMA)),
- panel nadkrzepliwości (trombofilii), czyli osobne badanie dotyczące skłonności do zakrzepicy; jego skład podany jest na karcie badania.
Czy wariant MTHFR wpływa na homocysteinę?
Wpływa, ale różnice są umiarkowane. W badaniu WOBASZ osoby z genotypem T/T miały stężenie homocysteiny wyższe niż pozostałe o 29 % u mężczyzn i o 11 % u kobiet.
To samo badanie pokazało, że podaż folianów oraz witaminy B6 u mężczyzn i witaminy B12 u kobiet wiązała się ze stężeniem homocysteiny tylko u osób z genotypem C/C i C/T. W grupie T/T u kobiet jedynym czynnikiem związanym z homocysteiną był wiek. Są to wyniki obserwacyjne z jednego badania, więc nie dowodzą przyczynowości.
Osobnym pytaniem jest znaczenie samego obniżania homocysteiny. Przegląd Cochrane z 2017 roku obejmujący 15 badań z randomizacją i 71 422 uczestników oceniał, jak obniżanie homocysteiny witaminami B6, B9 lub B12 wpływa na zdarzenia sercowo-naczyniowe. Nie stwierdzono zmiany częstości zawału serca ani zgonów z jakiejkolwiek przyczyny, a odnotowano niewielkie zmniejszenie częstości udaru mózgu.
Co oznacza wynik badania MTHFR?
Wynik pokazuje, ile kopii wariantu ma badana osoba: żadnej, jedną (heterozygota) albo dwie (homozygota). O ewentualnej suplementacji, także przy planowaniu ciąży, decyduje lekarz, który zna pozostałe wyniki, stan zdrowia i przyjmowane leki.
Sam wariant nie jest równoznaczny z żadną z chorób, o które pytają pacjenci, a jego brak nie oznacza, że takie choroby nie mogą wystąpić z innych przyczyn. Wynik badania genetycznego jest jedną z informacji, które zestawia się z homocysteiną, stężeniem witamin i historią zdrowia.
Najczęstsze pytania
Co to jest MTHFR?
To gen kodujący enzym reduktazę metylenotetrahydrofolianową, który uczestniczy w przemianie folianów, od której zależy stężenie homocysteiny. Najczęściej badanym wariantem tego genu jest C677T.
Jakie są objawy mutacji genu MTHFR?
Dla częstego wariantu C677T nie opisano swoistego zestawu objawów. Popularne listy dolegliwości wywodzą się z hipotezy łączącej wariant z zakrzepicą, chorobą wieńcową i nawracającymi poronieniami. Metaanalizy przywołane w wytycznych ACMG nie potwierdziły związku wariantu z zakrzepicą żylną ani podwyższonej homocysteiny z chorobą wieńcową. Niepokojące objawy omawia się z lekarzem, który dobiera do nich badania, na przykład homocysteinę albo witaminy.
Czy mutacja genu MTHFR jest dziedziczna?
Tak, wariant dziedziczy się po rodzicach: od każdego z nich dziecko otrzymuje jedną kopię genu. Osoba z jedną kopią wariantu jest heterozygotą, a z dwiema homozygotą. W polskiej populacji dorosłych genotyp T/T stwierdzono u około 10 % osób, a genotyp C/T u ponad 40 %.
Czym różni się heterozygota od homozygoty MTHFR?
Różni je liczba odziedziczonych kopii wariantu. W polskim badaniu WOBASZ wyższe stężenie homocysteiny wiązało się z genotypem T/T, czyli homozygotycznym, a nie z genotypem C/T. Co ta różnica oznacza w konkretnym przypadku, zależy od pozostałych wyników i sytuacji zdrowotnej.
Ile osób ma mutację genu MTHFR?
Wariant C677T jest częsty. W polskim badaniu WOBASZ genotyp T/T miało około 10 % dorosłych, a genotyp C/T ponad 40 %, więc co najmniej jedną kopię wariantu nosi ponad połowa Polaków. Według przeglądu z 2024 roku w populacji świata wariant występuje w około 30 % kopii genu.
Czy mutacja MTHFR ma znaczenie w ciąży?
Pytania o ciążę, w tym o przyjmowanie preparatów z folianami, omawia się z lekarzem prowadzącym ciążę lub ją planującym, który zna pozostałe wyniki i stan zdrowia. Wynik badania genetycznego jest jedną z informacji, które lekarz zestawia z homocysteiną, witaminami i historią zdrowia.
Czy badanie MTHFR trzeba powtarzać?
Badanie analizuje DNA, które nie zmienia się w ciągu życia, dlatego jeden wynik pozostaje aktualny.
Źródła
- Planello AC, Villela D, Loureiro T. MTHFR genetic testing: is there a clinical utility? Revista da Associação Médica Brasileira. 2024;70(6):e20240215. DOI: 10.1590/1806-9282.20240215
- Waśkiewicz A, Piotrowski W, Broda G, Sobczyk-Kopcioł A, Płoski R. Impact of MTHFR C677T gene polymorphism and vitamins intake on homocysteine concentration in the Polish adult population. Kardiologia Polska. 2011;69(12):1259–1264. PMID: 22219102
- Hickey SE, Curry CJ, Toriello HV. ACMG Practice Guideline: lack of evidence for MTHFR polymorphism testing. Genetics in Medicine. 2013;15(2):153–156. DOI: 10.1038/gim.2012.165
- Richards S, Aziz N, Bale S, et al. Standards and guidelines for the interpretation of sequence variants: a joint consensus recommendation of the ACMG and the AMP. Genetics in Medicine. 2015;17(5):405–424. DOI: 10.1038/gim.2015.30
- Froese DS, Huemer M, Suormala T, et al. Mutation update and review of severe methylenetetrahydrofolate reductase deficiency. Human Mutation. 2016;37(5):427–438. DOI: 10.1002/humu.22970
- Martí-Carvajal AJ, Solà I, Lathyris D, Dayer M. Homocysteine-lowering interventions for preventing cardiovascular events. Cochrane Database of Systematic Reviews. 2017;8:CD006612. DOI: 10.1002/14651858.CD006612.pub5
Sprawdź to u siebie
Badania powiązane z tym tematem. Krew pobierzesz w punkcie ALAB, a gotowy wynik przekaże Ci laboratorium.
Treści w Strefie Wiedzy mają charakter edukacyjny i nie zastępują konsultacji z lekarzem. Badania kupujesz u nas, krew pobierasz w punkcie ALAB, a gotowy wynik przekazuje Ci laboratorium.

