Kwas metylomalonowy (MMA) to substancja powstająca w komórkach podczas przemiany, do której organizm potrzebuje witaminy B12. Gdy tej witaminy brakuje, MMA gromadzi się, a jego stężenie we krwi rośnie. Oznacza się go wtedy, gdy wynik witaminy B12 wymaga uzupełnienia. Badanie wykonuje się z próbki krwi.
Co to jest kwas metylomalonowy?
Skrót MMA pochodzi od angielskiej nazwy methylmalonic acid i zwykle właśnie on widnieje na wyniku. Kwas metylomalonowy powstaje wewnątrz komórek, w reakcji, w której witamina B12 jest kofaktorem, czyli substancją niezbędną do pracy enzymu.
W tej reakcji metylomalonylo-CoA zostaje przekształcony w bursztynylo-CoA. Enzym odpowiedzialny za ten etap potrzebuje jednej z form witaminy B12. Jeśli komórkom jej brakuje, reakcja zwalnia i kwas metylomalonowy się gromadzi. Na tym opiera się oznaczenie.
Z tego powodu MMA nazywa się markerem czynnościowym: opisuje nie samą ilość witaminy, lecz to, jak przebiega zależna od niej przemiana.
Kwas metylomalonowy a witamina B12
Oznaczenie witaminy B12 w surowicy podaje jej stężenie całkowite. Tylko około jednej czwartej krążącej witaminy jest związane z transkobalaminą i bezpośrednio dostępne dla komórek. Resztę wiąże inne białko, haptokoryna. MMA dotyczy natomiast tego, co dzieje się już wewnątrz komórek. Na samo stężenie B12 wpływają też na przykład choroby wątroby.
W wytycznych brytyjskich witamina B12 jest badaniem pierwszego rzutu, a MMA oznacza się w drugim rzucie, gdy wynik B12 jest niejednoznaczny. Podobnie ujmują to zalecenia dla lekarzy rodzinnych: MMA służy do potwierdzenia niedoboru u osób bez objawów, które mają czynniki ryzyka i wynik B12 na dolnej granicy normy.
Dokładność diagnostyczną tych markerów porównano w kilku pracach. W grupie ponad 11 tysięcy próbek od mieszanej populacji pacjentów MMA wypadał podobnie jak B12 i holotranskobalamina, a u kobiet poniżej 50. roku życia i u mężczyzn samo oznaczenie witaminy B12 wypadało tak dobrze jak oznaczenia dodatkowe. Wyjątkiem były kobiety w wieku 50 lat i starsze, u których lepiej od B12 i MMA wypadała holotranskobalamina. W przekrojowym badaniu pozornie zdrowych dorosłych w Stanach Zjednoczonych, ograniczonym do osób z prawidłową czynnością nerek, MMA nieznacznie lepiej niż B12 i homocysteina odróżniał osoby z niedostatecznym zaopatrzeniem. W obu pracach punktem odniesienia był złożony wskaźnik, w którego skład wchodzi także MMA, dlatego wyniki nie wskazują jednego najlepszego oznaczenia.
MMA jest więc markerem uzupełniającym, który wykonuje się obok witaminy B12.
MMA, homocysteina i holotranskobalamina – co opisuje każdy z markerów?
Każdy z tych markerów opisuje inny fragment tego samego procesu:
- kwas metylomalonowy – metabolit przemiany, do której komórka potrzebuje witaminy B12,
- homocysteina – aminokwas, którego przemiana zależy zarówno od witaminy B12, jak i od kwasu foliowego (więcej w artykule Homocysteina: przyczyny podwyższonego wyniku i badania towarzyszące),
- holotranskobalamina – frakcja witaminy B12 związana z transkobalaminą, czyli ta część, która jest dostępna dla komórek.
Według wytycznych holotranskobalamina może być oznaczeniem pierwszego rzutu, choć istnieje przedział wyników pośrednich, które wymagają dalszej oceny. Homocysteina bywa pomocna jako badanie drugiego rzutu, ale zależy też od kwasu foliowego, dlatego jest mniej swoista dla witaminy B12 niż MMA. Przy podejrzeniu niedoboru oznacza się zwykle także morfologię krwi.
Dlaczego na wynik MMA wpływa praca nerek?
Kwas metylomalonowy jest usuwany z krwi przez nerki. Gdy filtracja nerkowa spada, jego stężenie rośnie niezależnie od ilości witaminy B12. W analizie danych blisko 3 tysięcy pacjentów, w grupie z wynikiem B12 na dolnej granicy normy, pominięcie czynności nerek zawyżało odsetek osób uznanych za niedoborowe. Najbardziej dotyczyło to osób starszych.
Stężenie MMA zmienia się też z wiekiem, niezależnie od nerek i od zaopatrzenia w witaminę B12, a wpływają na niego również czynniki genetyczne. Podwyższony MMA może więc mieć kilka przyczyn, a niedobór witaminy B12 jest tylko jedną z nich.
Dlatego przy interpretacji wyniku przydaje się informacja o czynności nerek. Opisuje ją między innymi kreatynina w surowicy, z której wylicza się wskaźnik eGFR.
Kiedy wykonuje się badanie kwasu metylomalonowego?
Oznaczenie MMA wykonuje się wtedy, gdy wynik witaminy B12 wymaga uzupełnienia. Dotyczy to na przykład sytuacji, gdy:
- wynik witaminy B12 mieści się na dolnej granicy normy albo jest niejednoznaczny,
- występują czynniki ryzyka niedoboru, takie jak dieta wegańska lub ściśle wegetariańska, podeszły wiek, operacje żołądka lub jelita cienkiego albo nieswoiste zapalenia jelit,
- wynik B12 nie pasuje do objawów.
Co może wpłynąć na wynik MMA?
Zasady przygotowania podaje sekcja przygotowania na karcie badania. Na wynik i jego ocenę mogą wpłynąć:
- suplementy z witaminą B12, także te zawarte w wielowitaminach, oraz zastrzyki z tą witaminą,
- choroby nerek i aktualna czynność nerek,
- wiek badanej osoby.
Przyjmowanie witaminy B12 zmienia MMA stosunkowo szybko. U osób leczonych z powodu niedoboru jego stężenie poprawia się zwykle w ciągu około tygodnia od rozpoczęcia terapii. Przy omawianiu wyniku przydaje się więc informacja o przyjmowanych preparatach i o terminach zastrzyków.
Co oznacza wynik kwasu metylomalonowego?
Podwyższony wynik MMA może wiązać się z mniejszą dostępnością witaminy B12 w komórkach, ale także z czynnością nerek i wiekiem, dlatego najlepiej czytać go razem z oznaczeniem witaminy B12 i czynnością nerek. MMA rzadko ocenia się w pojedynkę: wynik zestawia się z witaminą B12, a czasem z homocysteiną lub holotranskobalaminą. Zakres referencyjny jest podany na wyniku i odnosi się do metody oznaczania stosowanej przez laboratorium, które wykonało badanie.
Brytyjskie wytyczne podkreślają, że ocena opiera się na stanie klinicznym pacjenta, a oznaczenia laboratoryjne czyta się łącznie. Wynik razem z wywiadem, badaniem i pozostałymi oznaczeniami, w tym czynnością nerek, ocenia lekarz.
Najczęstsze pytania
Czy do badania kwasu metylomalonowego trzeba być na czczo?
Według karty badania nie trzeba być na czczo, a pobranie można zaplanować w ciągu dnia. Pozostałe zasady przygotowania opisuje sekcja przygotowania na karcie badania.
Czym różni się badanie MMA od oznaczenia witaminy B12?
Oznaczenie witaminy B12 podaje jej stężenie całkowite we krwi, a tylko część tej witaminy jest dostępna dla komórek. MMA odzwierciedla natomiast przebieg przemiany zależnej od witaminy B12 wewnątrz komórek.
Czy badanie kwasu metylomalonowego wykonuje się razem z witaminą B12?
Tak, MMA jest markerem uzupełniającym i wykonuje się go obok oznaczenia witaminy B12. Wytyczne traktują B12 jako badanie pierwszego rzutu, a MMA jako oznaczenie drugiego rzutu.
Co oznacza podwyższony kwas metylomalonowy?
Podwyższone MMA może wynikać z mniejszej dostępności witaminy B12 w komórkach, ale też z gorszej filtracji nerek i z wieku, dlatego czyta się je razem z oznaczeniem witaminy B12 i czynnością nerek. Zestawia je lekarz.
Jakie są objawy niedoboru witaminy B12?
Objawy niedoboru witaminy B12 mogą dotyczyć krwi i układu nerwowego, a jednocześnie pasują do wielu innych stanów. Dlatego omawia się je z lekarzem razem z wynikami badań, a MMA jest jednym z oznaczeń, które pomagają je zinterpretować.
Czy suplement z witaminą B12 wpływa na wynik MMA?
Tak, przyjmowanie witaminy B12 zmienia stężenie MMA, co widać u osób leczonych z powodu niedoboru. Informacja o preparacie i dacie pierwszej dawki ułatwia odczytanie wyniku.
Jak porównywać kolejne wyniki MMA?
Najłatwiej zestawić wyniki z tego samego laboratorium, bo zakres referencyjny na wyniku odnosi się do metody oznaczania stosowanej w tej placówce, a wytyczne nie wskazują jednego uniwersalnego progu.
Źródła
- Devalia V., Hamilton M.S., Molloy A.M.; British Committee for Standards in Haematology. Guidelines for the diagnosis and treatment of cobalamin and folate disorders. British Journal of Haematology, 2014;166(4):496–513. DOI: 10.1111/bjh.12959.
- Langan R.C., Goodbred A.J. Vitamin B12 deficiency: recognition and management. American Family Physician, 2017;96(6):384–389.
- Nexo E., Hoffmann-Lücke E. Holotranscobalamin, a marker of vitamin B-12 status: analytical aspects and clinical utility. American Journal of Clinical Nutrition, 2011;94(1):359S–365S. DOI: 10.3945/ajcn.111.013458.
- Jarquin Campos A. i wsp. Diagnostic accuracy of holotranscobalamin, vitamin B12, methylmalonic acid, and homocysteine in detecting B12 deficiency in a large, mixed patient population. Disease Markers, 2020;2020:7468506. DOI: 10.1155/2020/7468506.
- van Loon S.L. i wsp. Improved testing for vitamin B12 deficiency: correcting MMA for eGFR reduces the number of patients classified as vitamin B12 deficient. Annals of Clinical Biochemistry, 2018;55(6):685–692. DOI: 10.1177/0004563218778300.
- Mineva E.M., Sternberg M.R., Pfeiffer C.M. The diagnostic accuracy of methylmalonic acid to detect inadequate vitamin B-12 status relative to 3cB-12 was higher compared with that of total cobalamin and total homocysteine in a cross-sectional survey of apparently healthy US adults. Current Developments in Nutrition, 2026;10(6):107704. DOI: 10.1016/j.cdnut.2026.107704.
Sprawdź to u siebie
Badania powiązane z tym tematem. Krew pobierzesz w punkcie ALAB, a gotowy wynik przekaże Ci laboratorium.
Treści w Strefie Wiedzy mają charakter edukacyjny i nie zastępują konsultacji z lekarzem. Badania kupujesz u nas, krew pobierasz w punkcie ALAB, a gotowy wynik przekazuje Ci laboratorium.

