Kortyzol
- MATERIAŁ
- Krew
- ORIENTACYJNY CZAS WYNIKU
- 1 dzieńTermin jest orientacyjny i może zależeć od punktu pobrań.
- PARAMETRY
- 1
- REALIZACJA
- punkt pobrań · 600+ w Polsce
Kortyzol to hormon steroidowy wytwarzany przez korę nadnerczy, nazywany „hormonem stresu”. Wpływa na reakcję organizmu na stres, poziom glukozy, ciśnienie krwi, przemianę materii i odporność.
Badanie kortyzolu we krwi wykorzystuje się głównie w diagnostyce zaburzeń pracy nadnerczy, m.in. przy podejrzeniu nadmiaru kortyzolu (np. zespołu Cushinga) lub jego niedoboru (np. niewydolności kory nadnerczy).
Więcej informacji
Kortyzol – co to za badanie?
Kortyzol wytwarzają nadnercza pod kontrolą hormonu przysadki, ACTH. Pomaga organizmowi radzić sobie z wysiłkiem i stresem, podnosi poziom glukozy, wpływa na ciśnienie krwi i wycisza reakcje zapalne. Hormon jest wydzielany falami, a jego stężenie ma wyraźny rytm dobowy. Badanie mierzy kortyzol całkowity w surowicy krwi żylnej w chwili pobrania.
Kiedy wykonać badanie kortyzolu?
Badanie kortyzolu wykonuje się najczęściej:
• gdy ocenia, czy nadnercza nie wytwarzają go za mało, np. przy przewlekłym osłabieniu, spadkach ciśnienia, chudnięciu i ciemnieniu skóry,
• gdy ocenia, czy hormonu nie jest za dużo, np. przy przybieraniu na wadze w okolicy brzucha i twarzy, rozstępach, nadciśnieniu czy podwyższonej glukozie,
• w trakcie długotrwałego leczenia sterydami i po jego zakończeniu,
• przy chorobach przysadki.
Te objawy mają wiele innych przyczyn i same niczego nie przesądzają.
Kortyzol – norma i interpretacja wyniku
Zakres referencyjny zależy od metody oznaczenia i od godziny pobrania, dlatego laboratorium podaje go na wyniku, często osobno dla rana i wieczoru. Najwyższe stężenie jest zwykle rano, między 7:00 a 9:00, a późnym wieczorem jest wyraźnie niższe.
Wysoki kortyzol – możliwe przyczyny: silny stres, wysiłek, niedospanie, ciąża, przyjmowanie leków ze sterydami lub estrogenów, a rzadziej nadmierne wydzielanie przez nadnercza albo przysadkę. Brak wieczornego spadku bywa dla lekarza ważniejszy niż sam poranny wynik.
Niski kortyzol – możliwe przyczyny: niedoczynność kory nadnerczy, choroby przysadki, a także nagłe odstawienie długo stosowanych sterydów.
Pojedynczy wynik nie przesądza o chorobie; dalsze postępowanie ustala lekarz.
O której godzinie najlepiej pobrać krew?
Zalecenia dla tego badania to pobranie rano. Jeśli masz wskazaną konkretną porę pobrania, np. wieczorem, trzymaj się jej, bo wynik ocenia się w odniesieniu do godziny pobrania. Przed pobraniem odpocznij kilkanaście minut w punkcie, a dzień wcześniej unikaj intensywnego wysiłku i postaraj się wyspać.
Co może wpłynąć na wynik?
• Pora pobrania i rytm snu, także praca zmianowa.
• Stres i wysiłek tuż przed pobraniem.
• Leki: sterydy w tabletkach, wziewach i maściach, estrogeny, w tym tabletki antykoncepcyjne. Nie odstawiaj ich samodzielnie; powiedz o nich lekarzowi.
• Ciąża podnosi stężenie kortyzolu.
Badania powiązane
• Pakiet stres: zestaw badań oceniających reakcję organizmu na przewlekły stres.
• Pakiet zmęczenie: badania przy przewlekłym braku energii.
• Pakiet stres i sen – profil kortyzolu: profil kortyzolu, B12 i magnez.
• ACTH: hormon przysadki, który pobudza nadnercza do wytwarzania kortyzolu; często oznaczany razem z nim.
• Kortyzol w moczu ze zbiórki dobowej: ilość kortyzolu wydalona przez całą dobę, niezależna od pory pobrania.
• Kortyzol w ślinie: pomiar wolnej frakcji hormonu, wygodny o wybranej porze.
• Profil dzienny kortyzolu w ślinie: pięć pomiarów w ciągu dnia, pokazujących rytm wydzielania.
• Przeciwciała przeciw korze nadnerczy: oznaczane przy ocenie autoimmunologicznych chorób nadnerczy.
• DHEA-S: inny hormon kory nadnerczy.
• Glukoza: kortyzol podnosi poziom cukru, dlatego oba wyniki często ocenia się razem.
Czy potrzebuję skierowania na badanie kortyzolu?
Nie. Badanie kortyzolu kupisz online bez skierowania i wykonasz w wybranym punkcie pobrań.
Czym jest test z deksametazonem („kortyzol po tabletce”)?
To osobny test czynnościowy: wieczorem przyjmuje się tabletkę deksametazonu, a rano oznacza kortyzol. Wykonuje się go przy podejrzeniu nadmiaru kortyzolu, a wynik ocenia lekarz, najczęściej endokrynolog. Zwykłe badanie kortyzolu tego testu nie zastępuje.
Przygotowanie do badania
- udaj się na pobranie w godzinach porannych
- bądź na czczo, czyli minimum 8-12 godzin po ostatnim posiłku
- po całonocnym wypoczynku
- na około 30 min. przed pobraniem wypij szklankę wody (250ml)
- przed pobraniem postaraj się odpocząć przez ok. 15 minut
- Rytm dobowy. Najlepiej rano, między 7:00 a 10:00 — wiele parametrów zmienia się w ciągu dnia.
- Dzień wcześniej. Unikaj intensywnego wysiłku, alkoholu i obfitych, tłustych posiłków.
- Przed pobraniem. Wypij szklankę wody i odpocznij kilka minut na miejscu.
Przed wizytą sprawdź aktualne zalecenia przekazane przez laboratorium. Jeśli przyjmujesz leki lub masz szczególne wskazania, skonsultuj przygotowanie z lekarzem.
Po badaniu
Chcesz lepiej zrozumieć wynik? Laboratorium oferuje płatne usługi specjalistów:
Strefa wiedzy
Dowiedz się więcej o badaniach i profilaktyce.
Przejdź do Strefy wiedzy
