BADANIE · CHOROBY NOWOTWOROWE

PSA wolny

MATERIAŁ
Krew
ORIENTACYJNY CZAS WYNIKU
1 dzieńTermin jest orientacyjny i może zależeć od punktu pobrań.
PARAMETRY
1
REALIZACJA
punkt pobrań · 600+ w Polsce

PSA (swoisty antygen sterczowy) powstaje w komórkach prostaty. We krwi występuje w dwóch postaciach: związanej z białkami i wolnej (fPSA). Suma obu to PSA całkowity. Oznaczenie wolnego PSA ma sens przede wszystkim w połączeniu z PSA całkowitym – liczy się bowiem odsetek wolnej frakcji.

W łagodnym przeroście prostaty odsetek wolnego PSA jest zwykle wyższy, a w raku prostaty – częściej niższy. Dlatego, gdy PSA całkowity jest lekko lub umiarkowanie podwyższony, wynik wolnego PSA pomaga urologowi ocenić, czy wzrost wynika raczej z powiększenia gruczołu, czy uzasadnia dalszą diagnostykę – rezonans prostaty lub biopsję. Przy prawidłowym PSA całkowitym oznaczanie wolnej frakcji zwykle nie wnosi wiele.

Więcej informacji

Całkowity czy wolny – co wybrać?

Podstawą jest PSA całkowity. Wolne PSA dokłada się, gdy wynik całkowity jest podwyższony lub graniczny – albo od razu oba, jeśli tak zaleci lekarz. Wolne PSA ocenia się razem z całkowitym – samo nie wystarcza do wniosków.

Jak obliczyć stosunek wolnego do całkowitego PSA?

Wynik wolnego PSA dzieli się przez wynik PSA całkowitego i mnoży przez 100 – otrzymuje się odsetek wolnej frakcji (%fPSA). Wiele laboratoriów podaje go od razu na wyniku, gdy oba badania wykonano z tej samej próbki. Interpretację należy zostawić urologowi.

Co mówi odsetek wolnej frakcji?

Wyższy odsetek wolnego PSA częściej towarzyszy łagodnemu przerostowi prostaty, a niższy – zwiększa prawdopodobieństwo raka. To jednak tylko jeden z elementów oceny: liczy się też wiek, objętość prostaty, badanie per rectum, wywiad rodzinny i obraz w rezonansie.

Co wpływa na wynik PSA?

• stany zapalne i infekcje prostaty oraz dróg moczowych,
• badanie per rectum, cewnikowanie, cystoskopia, biopsja,
• wytrysk i jazda na rowerze w ciągu 1–2 dni przed badaniem,
• leki zmniejszające prostatę (finasteryd, dutasteryd) – obniżają PSA,
• długi czas przechowywania próbki – obniża zwłaszcza wolne PSA.

Co oznacza podwyższone PSA wolne?

Wynik wolnego PSA ocenia się zawsze w stosunku do całkowitego. Wysokie wolne PSA przy podwyższonym całkowitym przemawia raczej za przerostem łagodnym, ale nie wyklucza raka. Decyzję o dalszych badaniach podejmuje urolog.

Czy są dokładniejsze testy niż %fPSA?

Tak – np. test Stockholm3, który łączy kilka białek, warianty genetyczne i dane kliniczne, oraz rezonans magnetyczny prostaty. Ich wybór zależy od sytuacji i zaleceń urologa.

Jak przygotować się do badania?

Tak jak do PSA całkowitego: rano, na czczo, 48 godzin bez wytrysku i jazdy na rowerze, przed badaniem per rectum lub 2–3 tygodnie po nim. Szczegóły znajdziesz w sekcji „Przygotowanie do badania”.

Jak czytać wynik PSA wolnego?

Wolne PSA czyta się wyłącznie razem z PSA całkowitym z tej samej próbki – laboratorium często od razu podaje odsetek wolnej frakcji. Progi interpretacji zależą od metody, dlatego wynik najlepiej omówić z urologiem, który uwzględni wiek, objętość prostaty i badanie per rectum.

Badania powiązane z badaniem PSA wolny

• Pakiet badań dla mężczyzn 40+: z PSA całkowitym i wolnym.
• Pakiet markerów nowotworowych dla kobiet: markery w jednym zamówieniu.
• Pakiet onkologiczny dla mężczyzn: markery nowotworowe w jednym zamówieniu.
• PSA całkowity: podstawowe badanie prostaty.
• Test Stockholm3: ocena ryzyka raka prostaty.
• Badanie ogólne moczu: przy objawach z dróg moczowych.
• CEA: marker nowotworowy stosowany głównie w kontroli leczenia raka jelita grubego.
• CA 125: marker nowotworowy oznaczany głównie w chorobach jajnika.
• CA 19-9: marker oznaczany m.in. w chorobach trzustki i dróg żółciowych.
• CA 15-3: marker stosowany w kontroli leczenia raka piersi.

Przygotowanie do badania

ZALECENIA DLA TEGO BADANIA
  • udaj się na pobranie w godzinach porannych
  • bądź na czczo, czyli minimum 8-12 godzin po ostatnim posiłku
  • po całonocnym wypoczynku
  • na około 30 min. przed pobraniem wypij szklankę wody (250ml)
  • przed pobraniem postaraj się odpocząć przez ok. 15 minut
OGÓLNE ZASADY POBRANIA KRWI
  • Rytm dobowy. Najlepiej rano, między 7:00 a 10:00 — wiele parametrów zmienia się w ciągu dnia.
  • Dzień wcześniej. Unikaj intensywnego wysiłku, alkoholu i obfitych, tłustych posiłków.
  • Przed pobraniem. Wypij szklankę wody i odpocznij kilka minut na miejscu.

Przed wizytą sprawdź aktualne zalecenia przekazane przez laboratorium. Jeśli przyjmujesz leki lub masz szczególne wskazania, skonsultuj przygotowanie z lekarzem.

Po badaniu

Chcesz lepiej zrozumieć wynik? Laboratorium oferuje płatne usługi specjalistów:

Interpretacja wyniku przez diagnostęod 89 zł
Konsultacja przed badaniemod 59 zł

Strefa wiedzy

Dowiedz się więcej o badaniach i profilaktyce.

Przejdź do Strefy wiedzy