Dobowa zbiórka moczu (DZM) polega na tym, że przez całą dobę zbierasz w domu każdą porcję moczu do przeznaczonego na to pojemnika, a laboratorium bada tę zebraną całość, a nie pojedynczą próbkę. Dlatego na wynik wpływa to, jak przebiegła zbiórka. Szczegóły dotyczące konkretnego oznaczenia, w tym pojemnik i sposób przechowywania moczu, podaje laboratorium.
Czym dobowa zbiórka moczu różni się od zwykłego badania moczu?
Laboratorium potrzebuje dwóch danych: stężenia badanej substancji oraz objętości moczu, z której to stężenie pochodzi. Dopiero ich iloczyn daje dobowe wydalanie, czyli ilość substancji, którą organizm usunął z moczem w ciągu doby.
Pojedyncza próbka, badana na przykład w badaniu ogólnym moczu, pokazuje skład moczu w jednej chwili. Ten skład zależy między innymi od ilości wypitych płynów i od pory oddania moczu. Zbiórka z całej doby uśrednia te wahania i ogranicza wpływ chwilowego rozcieńczenia na wynik.
Jakie badania wykonuje się z dobowej zbiórki moczu?
Z moczu zebranego przez dobę oznacza się parametry z różnych obszarów:
- nerki, elektrolity i produkty przemiany materii: kreatynina, mocznik, kwas moczowy, sód, potas i chlorki;
- gospodarka mineralna: wapń, magnez i fosfor;
- białko: białko w dobowej zbiórce moczu;
- hormony i ich metabolity: kortyzol oraz metoksykatecholaminy;
- pozostałe: glukoza, szczawiany i cytryniany.
Czy z jednej doby można oznaczyć kilka parametrów, zależy od wymagań laboratorium, ponieważ część oznaczeń wymaga innego pojemnika lub innego środka konserwującego. Informację podaje laboratorium przed zbiórką. Dobową zbiórkę moczu wykonuje się między innymi przy kamicy nerkowej, a pozostałe badania, które jej wtedy towarzyszą, opisuje artykuł Kamienie nerkowe – jakie badania krwi i moczu się wykonuje?.
Jak przebiega dobowa zbiórka moczu i jak ją zebrać?
Doba musi mieć wyraźny początek i koniec. W najczęściej opisywanym schemacie pierwszą poranną porcję oddaje się do toalety i zapisuje godzinę. Od tej chwili do pojemnika trafia każda kolejna porcja, także nocna. Zbiórkę zamyka porcja oddana następnego ranka mniej więcej o tej samej porze, o której zbiórka się zaczęła. Ta ostatnia porcja trafia już do pojemnika (opis wg MedlinePlus).
Po zakończeniu mierzy się i zapisuje objętość całości, bo bez niej nie da się policzyć wyniku. Rodzaj pojemnika, sposób przechowywania moczu w trakcie doby i ewentualny środek konserwujący zależą od oznaczanego parametru i podaje je laboratorium przed zbiórką.
Dlaczego ważne jest zebranie każdej porcji?
To, co zawierała pominięta porcja, nie trafia do sumy, więc zmierzona ilość substancji i objętość są mniejsze, niż organizm faktycznie wydalił. Wynik wypada wtedy niżej niż rzeczywiste wydalanie, a jak bardzo, zależy od tego, ile substancji zawierała opuszczona porcja. Odwrotnie dzieje się, gdy zbiórka jest zbyt długa albo obejmuje porcję sprzed startu: wynik rośnie bez przyczyny po stronie organizmu. Zebranie wszystkich porcji w ciągu doby daje więc wynik, który najlepiej odzwierciedla rzeczywiste wydalanie.
Po co oznacza się kreatyninę w DZM?
Dobowe wydalanie kreatyniny zależy od wieku, płci i budowy ciała, więc można je w przybliżeniu oszacować. Dlatego kreatyninę wykorzystuje się jako orientacyjną miarę kompletności zbiórki. Jeśli zmierzona kreatynina wyraźnie odbiega od oczekiwanej, zbiórka mogła nie objąć całej doby. Jest to ocena orientacyjna, ponieważ wzór opisuje przeciętne wydalanie, a nie konkretną osobę. Z tego powodu kreatynina bywa oznaczana razem z właściwym badaniem.
Jak czytać wynik z dobowej zbiórki?
Na wydruku obok stężenia zwykle podana jest objętość dobowa. Jeśli różni się znacznie od tej, którą zwykle oddajesz, może to oznaczać pominiętą porcję albo inną niż zwykle ilość wypitych płynów. Wynik zmienia się również wtedy, gdy start i koniec zbiórki dzieliło mniej albo więcej niż 24 godziny, bo przesunięcie o kilka godzin działa jak porcja pominięta lub nadmiarowa. Znaczenie wyniku dla zdrowia ocenia lekarz, który zna historię choroby, przyjmowane leki i pozostałe badania.
Najczęstsze pytania
Co to jest DZM w badaniach?
DZM to skrót od dobowej zbiórki moczu. Oznaczenie wykonuje się z moczu zebranego przez całą dobę, a wynik podaje się zwykle jako wydalanie dobowe.
Czy pierwszą poranną porcję zbiera się do pojemnika?
Zwykle pierwszą poranną porcję pierwszego dnia oddaje się do toalety i od tej chwili liczy się początek zbiórki. Do pojemnika trafia natomiast pierwsza porcja następnego ranka, która zbiórkę zamyka. Szczegóły dla wybranego oznaczenia potwierdza laboratorium przed realizacją badania.
Co się stanie, jeśli pominę jedną porcję?
Wynik wypadnie niżej niż rzeczywiste wydalanie, ponieważ zostanie policzony z niepełnej doby, a jak bardzo, zależy od ilości substancji w pominiętej porcji. Dlatego informację o pominiętej porcji przekazuje się osobie przyjmującej próbkę w punkcie pobrań albo lekarzowi prowadzącemu.
Po co dodatkowo oznacza się kreatyninę w DZM?
Dobowe wydalanie kreatyniny można w przybliżeniu przewidzieć na podstawie wieku, płci i budowy ciała, więc kreatynina pomaga ocenić, czy zbiórka objęła całą dobę. Jest to ocena orientacyjna, a nie dowód kompletności. Więcej o kreatyninie i drugiej liczbie na wyniku piszemy w artykule Kreatynina a eGFR.
Ile moczu powinno być w dobowej zbiórce?
Jednej prawidłowej objętości nie ma. Objętość dobowa zależy między innymi od ilości wypitych płynów, a laboratorium podaje ją na wydruku obok stężenia. Jeśli znacznie różni się od tej, którą zwykle oddajesz, może to oznaczać pominiętą porcję albo inną niż zwykle ilość płynów. Ocenę wyniku przeprowadza lekarz.
Czego unikać przy dobowej zbiórce moczu?
Najczęstsze błędy to pominięcie porcji oraz zbiórka krótsza lub dłuższa niż doba, bo wtedy wynik jest policzony z niepełnego albo nadmiarowego materiału. Zasady dotyczące pojemnika i środka konserwującego, a także ewentualne zalecenia dotyczące diety czy leków zależą od oznaczanego parametru, dlatego laboratorium podaje je przed zbiórką osobno dla każdego badania.
Jak przygotować się do dobowej zbiórki moczu?
Przed zbiórką laboratorium podaje, jakie oznaczenie będzie wykonane, jaki pojemnik i środek konserwujący są potrzebne oraz jak przechowywać mocz. Podczas zbiórki zapisuje się godzinę początku i końca, a po jej zakończeniu zmierzoną objętość całości, bo bez niej nie da się policzyć wyniku.
Źródła
- MedlinePlus (National Library of Medicine). 24-hour urine protein. https://medlineplus.gov/ency/article/003622.htm
Sprawdź to u siebie
Badania powiązane z tym tematem. Krew pobierzesz w punkcie ALAB, a gotowy wynik przekaże Ci laboratorium.
Treści w Strefie Wiedzy mają charakter edukacyjny i nie zastępują konsultacji z lekarzem. Badania kupujesz u nas, krew pobierasz w punkcie ALAB, a gotowy wynik przekazuje Ci laboratorium.

