8 października 2026Strefa Wiedzy · Poradnik5 min czytania

Alfa-1-antytrypsyna w kale – co to za badanie i jak pobrać próbkę

Alfa-1-antytrypsyna w kale pokazuje, czy białka osocza przechodzą do przewodu pokarmowego. Badanie wykonuje się jako pomiar w jednej próbce kału albo jako klirens, który wymaga zbiórki kału i oznaczenia tego białka we krwi.

Lekarz w białym fartuchu ze stetoskopem trzymający papierowy model jelit

Alfa-1-antytrypsyna w kale to wskaźnik przechodzenia białek osocza do przewodu pokarmowego. W treści jelitowej w zwykłych warunkach występuje ona w małych ilościach, a białko to jest odporne na enzymy trawienne, dlatego jego ilość w kale odzwierciedla utratę białka przez jelita. Oznaczenie ma dwa warianty: pomiar w jednej próbce kału i klirens, który wymaga zbiórki kału oraz pobrania krwi. O tym, którego wariantu dotyczy badanie, informuje karta badania albo skierowanie.

Co to jest alfa-1-antytrypsyna?

Alfa-1-antytrypsyna to białko krwi z grupy inhibitorów proteaz. Oznacza się je w dwóch materiałach, a każdy z nich odpowiada na inne pytanie.

We krwi mierzy się stężenie samego białka, do czego służy alfa-1-antytrypsyna w surowicy. W kale ocenia się obecność tego białka w treści jelitowej. To oznaczenie to alfa-1-antytrypsyna w kale.

Przydatność badania z kału wynika z właściwości samego białka. Jest odporne na działanie enzymów trawiennych w jelicie, więc jeśli trafi do jego światła, przechodzi przez nie i zostaje wydalone. Dzięki temu służy jako wskaźnik przechodzenia białek osocza do przewodu pokarmowego.

Alfa-1-antytrypsyna w kale a niedobór alfa-1-antytrypsyny

Pod hasłem „alfa-1-antytrypsyna” kryją się dwa różne zagadnienia. Dziedziczny niedobór tego białka dotyczy jego niskiego stężenia we krwi i ocenia się go przez oznaczenie w surowicy oraz badanie genetyczne (genotyp alfa-1-antytrypsyny). Oznaczenie z kału służy do czego innego: opisuje, czy białka osocza przechodzą do przewodu pokarmowego. O dziedzicznym niedoborze informuje więc oznaczenie z surowicy i genotyp, a oznaczenie z kału dotyczy jelit.

Kiedy wykonuje się badanie alfa-1-antytrypsyny w kale?

Utrata białka przez przewód pokarmowy to rzadki zespół. Przegląd poświęcony temu zagadnieniu dzieli jego przyczyny na dwie grupy: zaburzenia odpływu chłonki oraz choroby przewodu pokarmowego przebiegające z uszkodzeniem błony śluzowej albo bez niego. Ten sam przegląd wymienia przewlekłą biegunkę z obrzękami jako sytuację, w której bierze się pod uwagę taką utratę białka. Oznaczenie z kału pomaga sprawdzić, czy to właśnie utrata białka przez jelita stoi za takimi dolegliwościami.

Bywa, że równolegle oznacza się białko całkowite i albuminę we krwi, a także wykonuje się badanie ogólne kału. Badania krwi pokazują, ile białka jest w surowicy, a oznaczenie z kału wskazuje, czy białko przechodzi do jelita, więc oba badania uzupełniają się nawzajem.

Pojedynczy pomiar czy klirens – czym się różnią?

Pojedynczy pomiar podaje stężenie białka w jednej, losowo pobranej próbce. Klirens wylicza się z ilości alfa-1-antytrypsyny w kale zebranym przez określony czas i z jej stężenia we krwi.

Jak pobrać kał do badania alfa-1-antytrypsyny?

Przy pojedynczym pomiarze pobiera się jedną próbkę kału, a sposób pobrania opisuje sekcja przygotowania na karcie badania. Kał nabiera się łopatką dołączoną do pojemnika, w ilości podanej na karcie.

Klirens wymaga dwóch dodatkowych elementów. Pierwszym jest zbiórka kału w czasie wyznaczonym przez laboratorium, drugim pobranie krwi, bo do wyliczenia potrzebne jest stężenie białka w surowicy. Terminy obu części ustala placówka wykonująca badanie.

Alfa-1-antytrypsyna, kalprotektyna i elastaza – czym się różnią?

Wszystkie trzy oznaczenia wykonuje się z kału, ale każde opisuje inny proces.

  • Kalprotektyna w kale odzwierciedla nasilenie odczynu zapalnego w jelicie.
  • Elastaza trzustkowa w kale dotyczy czynności zewnątrzwydzielniczej trzustki.
  • Alfa-1-antytrypsyna w kale dotyczy przechodzenia białek osocza do przewodu pokarmowego.

Ponieważ każde z tych oznaczeń odpowiada na inne pytanie, wykonanie dwóch naraz nie oznacza dublowania. Przykładem jest badanie z 2024 roku dotyczące diagnostyki celiakii u dzieci, w którym kalprotektynę i alfa-1-antytrypsynę oznaczano z kału równolegle, jako osobne wskaźniki stanu zapalnego i utraty białka.

Od czego zależy odczyt wyniku?

Alfa-1-antytrypsyna szybko rozkłada się w silnie kwaśnym soku żołądkowym, dlatego przy podejrzeniu utraty białka w żołądku klirens trudniej odczytać.

Na wynik wpływa też biegunka. U zdrowych ochotników biegunka wywołana środkami przeczyszczającymi zwiększała klirens alfa-1-antytrypsyny. Autorzy tej pracy zwrócili uwagę, że przy biegunce wynik trzeba odnosić do granic, które ten efekt uwzględniają, bo inaczej nadmierną utratę białka można rozpoznawać zbyt często.

Badanie ma tę zaletę, że kał pobiera się samodzielnie, w domu, a oznaczenie nie wymaga podania znacznika promieniotwórczego, jak przy scyntygrafii. Lekarz ocenia wynik razem z wynikami badań krwi i badań obrazowych.

Najczęstsze pytania

Czym różni się alfa-1-antytrypsyna w kale od oznaczenia z krwi?

Oba oznaczenia różnią się materiałem i pytaniem, na które odpowiadają. Oznaczenie z krwi podaje stężenie białka w surowicy, a oznaczenie z kału opisuje jego obecność w przewodzie pokarmowym. Do wyliczenia klirensu potrzebne są oba wyniki.

Czy do badania kału trzeba być na czczo?

Zalecenia na karcie badania dotyczą sposobu pobrania kału i nie przewidują postu. Przy klirensie pobiera się także krew, a zasady przygotowania do tej części podaje placówka wykonująca badanie.

Czy wystarczy jedna próbka kału?

Do pojedynczego pomiaru wystarcza jedna próbka. Klirens wymaga zbiórki kału z określonego czasu oraz pobrania krwi.

Czy alfa-1-antytrypsyna w kale to to samo co kalprotektyna?

To dwa odrębne badania. Kalprotektyna opisuje odczyn zapalny w jelicie, a alfa-1-antytrypsyna przechodzenie białek osocza do przewodu pokarmowego, dlatego czasem wykonuje się oba.

Jakie są normy dla alfa-1-antytrypsyny w kale?

Granice zależą od metody laboratorium i od wariantu badania, bo inne dotyczą stężenia w jednej próbce, a inne klirensu. Granice właściwe dla konkretnej próbki są podane na wyniku, a odczytuje je lekarz.

Co oznacza obecność alfa-1-antytrypsyny w kale?

W zwykłych warunkach alfa-1-antytrypsyna występuje w kale w małych ilościach. Jej ilość odzwierciedla przechodzenie białek osocza do przewodu pokarmowego, a przyczyny tego procesu lekarz szuka, zestawiając wynik z wynikami badań krwi i badań obrazowych.

Czy badanie z kału ocenia niedobór alfa-1-antytrypsyny?

To dwa osobne zagadnienia. Dziedziczny niedobór alfa-1-antytrypsyny ocenia się oznaczeniem białka we krwi i badaniem genetycznym, a oznaczenie z kału dotyczy utraty białka przez przewód pokarmowy.

Źródła

  • Amiot A. Gastro-entéropathies exsudatives (Protein-losing enteropathy). La Revue de Médecine Interne. 2015;36(7):467–473. doi: 10.1016/j.revmed.2014.12.001
  • Levitt D.G., Levitt M.D. Protein losing enteropathy: comprehensive review of the mechanistic association with clinical and subclinical disease states. Clinical and Experimental Gastroenterology. 2017;10:147–168. doi: 10.2147/CEG.S136803
  • Strygler B., Nicar M.J., Santangelo W.C., Porter J.L., Fordtran J.S. Alpha 1-antitrypsin excretion in stool in normal subjects and in patients with gastrointestinal disorders. Gastroenterology. 1990;99(5):1380–1387. doi: 10.1016/0016-5085(90)91165-3
  • Sutton K.A. i wsp. Noninvasive Markers of Inflammation and Protein Loss Augment Diagnosis of Pediatric Celiac Disease. Clinical and Translational Gastroenterology. 2024;15(5):e00695. doi: 10.14309/ctg.0000000000000695
  • Chau T.N. i wsp. Evaluation of Performance of Measurement of Faecal α1-Antitrypsin Clearance and Technetium-99m Human Serum Albumin Scintigraphy in Protein-Losing Enteropathy. Digestion. 2011;84(3):199–206. doi: 10.1159/000327914
Polecane badania

Sprawdź to u siebie

Badania powiązane z tym tematem. Krew pobierzesz w punkcie ALAB, a gotowy wynik przekaże Ci laboratorium.

Zobacz wszystkie pakiety

Treści w Strefie Wiedzy mają charakter edukacyjny i nie zastępują konsultacji z lekarzem. Badania kupujesz u nas, krew pobierasz w punkcie ALAB, a gotowy wynik przekazuje Ci laboratorium.