10 października 2026Strefa Wiedzy · Poradnik7 min czytania

Kamienie nerkowe – jakie badania krwi i moczu się wykonuje?

Przy kamieniach nerkowych (kamicy nerkowej) wykonuje się badanie ogólne moczu, oznaczenia z krwi i dobową zbiórkę moczu. Pokazują one pracę nerek i czynniki, które mogą sprzyjać tworzeniu się złogów, a same złogi widać w USG.

Osoba w białym fartuchu trzymająca dwa papierowe modele nerek na tle niebieskiego termoforu

Przy kamieniach nerkowych (kamicy nerkowej), czyli twardych złogach powstających w nerkach z substancji zawartych w moczu, wykonuje się zwykle trzy rodzaje badań laboratoryjnych: badanie ogólne moczu, oznaczenia z krwi, na przykład kreatyniny, wapnia i kwasu moczowego, oraz dobową zbiórkę moczu. Same złogi ocenia się natomiast badaniami obrazowymi, takimi jak USG.

Łatwo pomylić te badania, bo wapń we krwi i wapń w moczu mają podobne nazwy, a są to dwa osobne oznaczenia z różnych materiałów. Dobowa zbiórka obejmuje cały mocz zebrany w ciągu doby.

Kamienie nerkowe – jakie badania wykonuje się najczęściej?

Każdy z trzech rodzajów badań odpowiada na inne pytanie, dlatego wykonuje się je razem. Badanie ogólne pokazuje, co zawiera pojedyncza próbka moczu. Oznaczenia z krwi opisują stężenie wybranych substancji i pracę nerek. Zbiórka dobowa mówi, ile danej substancji organizm wydalił z moczem w ciągu doby.

Wytyczne Europejskiego Towarzystwa Urologicznego (EAU) w aktualizacji z 2024 roku zalecają podstawową ocenę metaboliczną, czyli zestaw badań krwi i moczu opisujących czynniki sprzyjające powstawaniu złogów, u każdego pacjenta z kamicą. Rozszerzoną ocenę, opartą na dwóch dobowych zbiórkach moczu, zalecają u osób z kamicą wapniową o wysokim ryzyku nawrotu. Dla innych typów kamieni, na przykład z kwasu moczowego, wytyczne opisują osobne zestawy badań. Są to zalecenia europejskie, a zakres badań u konkretnej osoby zależy od typu kamienia i ryzyka nawrotu.

Te same wytyczne zalecają też próbę analizy składu kamienia u każdego pacjenta z kamicą. Jest to osobne badanie, w którym materiałem jest sam złóg, a nie mocz czy krew.

Czy kamienie nerkowe widać w badaniu krwi?

Same złogi nie pojawiają się na wyniku badania krwi ani moczu. Ich obecność, wielkość i położenie pokazują badania obrazowe, najczęściej USG układu moczowego, a w razie potrzeby tomografia komputerowa. Badania laboratoryjne uzupełniają ten obraz: opisują pracę nerek, stężenie wybranych substancji we krwi i ich wydalanie z moczem, czyli czynniki, które mogą sprzyjać tworzeniu się złogów.

Jakie badanie moczu wykonuje się przy kamicy nerkowej?

Przy kamicy wapniowej oznacza się zwykle wapń, szczawiany, cytryniany i kwas moczowy, a obok nich kreatyninę jako parametr kontrolny. Każde z tych badań podaje ilość substancji wydaloną z moczem w ciągu doby, a nie jej stężenie w przypadkowej porcji:

Laboratorium mierzy też objętość moczu z całej doby. Zakres referencyjny każdego parametru jest podany na wyniku. Więcej o samym badaniu opisuje artykuł Dobowa zbiórka moczu: jak przebiega i dlaczego liczy się każda porcja.

Dlaczego kompletność dobowej zbiórki moczu jest tak ważna?

Wynik zbiórki to ilość substancji wydalona w ciągu doby. Każda porcja moczu, która nie trafi do pojemnika, zaniża zarówno objętość moczu, jak i dobową ilość każdej oznaczanej substancji.

Kompletność zbiórki ocenia się pomocniczo na podstawie dobowego wydalania kreatyniny w przeliczeniu na masę ciała. W retrospektywnym badaniu obejmującym 381 osób z kamicą posłużyło ono do oceny pierwszych zbiórek. Autorzy zaznaczają, że wskaźnik zależy także od wieku i masy ciała, więc jest miarą orientacyjną. Przegląd opublikowany w Journal of Urology w 2017 roku opisuje, że wyniki zbiórki czyta się łącznie, ponieważ pojedynczy parametr z moczu dobowego nie przewiduje, czy kamica nawróci.

Dwie zbiórki wykonane w krótkim odstępie dają zwykle zbliżone wyniki. W analizie 777 par zbiórek wykonanych w odstępie nie dłuższym niż trzy dni średnie obu zbiórek nie różniły się istotnie w żadnym z dwunastu badanych parametrów moczu, a różnice procentowe mieściły się między 0,5 a 4,2 %. Oznacza to, że badanie jest powtarzalne. U poszczególnych osób wyniki dwóch zbiórek mogą się jednak nieco różnić.

Po co badanie ogólne moczu, skoro jest zbiórka?

Badanie ogólne moczu wykonuje się z jednej porcji. Obejmuje ocenę fizyczną, chemiczną i mikroskopową, m.in. odczyn, ciężar właściwy i osad, w którym pod mikroskopem ocenia się także kryształy.

Dobowa zbiórka odpowiada na pytanie, ile danej substancji organizm wydalił w ciągu doby. Badanie ogólne pokazuje, co znajduje się w konkretnej próbce. Oba badania się uzupełniają.

Jakie badania krwi wykonuje się przy kamicy?

Badania moczu pokazują, ile substancji organizm wydala, a badania krwi – jakie jest ich stężenie we krwi i jak pracują nerki. Dlatego obok badań moczu oznacza się zwykle:

Wapń w surowicy i wapń w dobowej zbiórce moczu mają podobną nazwę, ale to dwa różne badania z dwóch różnych materiałów. Dlatego przy wyborze badania pomaga sprawdzenie jego pełnej nazwy i rodzaju materiału na karcie.

Przygotowanie do badań i dobowej zbiórki moczu

Zasady przygotowania do każdego badania są opisane w sekcji przygotowania na karcie badania. Przy dobowej zbiórce przygotowanie jest szczególnie ważne, bo pominiętej porcji moczu nie można potem odzyskać.

Zbiórka ma opisywać typową dobę. Wytyczne EAU opisują ocenę metaboliczną wykonywaną przy zwykłej diecie i zwykłym spożyciu płynów. Na wynik mogą też wpływać przyjmowane leki i suplementy.

Sposób przechowywania moczu podczas zbiórki i termin dostarczenia pojemnika podaje instrukcja dołączona do pojemnika, którą wydaje laboratorium.

Co oznaczają wyniki badań krwi i moczu przy kamicy?

Skład wydalonego kamienia, dobowe wydalanie kilku substancji i oznaczenia z krwi to trzy różne źródła informacji o tej samej chorobie. Zestawia się je ze sobą, bo razem pokazują, jakie czynniki mogą sprzyjać tworzeniu się złogów u danej osoby. Dzięki temu łatwiej zaplanować rozmowę z lekarzem o dalszym postępowaniu.

Wynik zbiórki opisuje dobę, w której zbierano mocz. Rozmowę ułatwia informacja, czy któraś porcja nie trafiła do pojemnika, bo na wydruku jej nie ma. O ewentualnym powtórzeniu badań decyduje lekarz.

Najczęstsze pytania

Czy do badań przy kamicy trzeba być na czczo?

Zasady przygotowania są podane na karcie każdego badania. Przy dobowej zbiórce moczu najważniejsze jest zebranie moczu z całej doby zgodnie z instrukcją.

Co się oznacza w dobowej zbiórce moczu przy kamicy?

Zestaw zależy od typu kamienia. Przy kamicy wapniowej są to zwykle wapń, szczawiany, cytryniany i kwas moczowy, a obok nich kreatynina jako oznaczenie pomocnicze. Laboratorium mierzy też objętość moczu z całej doby.

Skąd wiadomo, czy zbiórka była kompletna?

Pomocniczo ocenia się dobowe wydalanie kreatyniny w przeliczeniu na masę ciała. Wskaźnik jest orientacyjny, bo zależy także od wieku i masy ciała. Kompletność zbiórki zależy od zebrania całego moczu z doby zgodnie z instrukcją.

Czy zbiórkę trzeba wykonywać dwa dni z rzędu?

Liczba zbiórek zależy od skierowania. Wytyczne EAU zalecają rozszerzoną ocenę opartą na dwóch zbiórkach u osób z kamicą wapniową o wysokim ryzyku nawrotu. W analizie 777 par zbiórek średnie wyniki pierwszej i drugiej zbiórki były zbliżone.

Czy kamienie nerkowe widać w badaniu krwi?

Złogi widać w badaniach obrazowych, najczęściej w USG. Badanie krwi uzupełnia je informacją o stężeniu wybranych substancji, na przykład wapnia i kwasu moczowego, oraz o pracy nerek. Wynik z krwi jest jednym z elementów oceny razem z badaniem moczu.

Jakie badanie moczu wykonuje się przy kamicy nerkowej?

Zwykle jest to badanie ogólne moczu z jednej porcji oraz dobowa zbiórka moczu, w której oznacza się dobowe wydalanie wybranych substancji, na przykład wapnia, szczawianów, cytrynianów i kwasu moczowego. Zakres badań zależy od typu kamienia i skierowania.

Skąd wziąć pojemnik na dobową zbiórkę moczu i jak go używać?

Pojemnik wydaje laboratorium, a sposób zbierania i przechowywania moczu opisuje instrukcja dołączona do pojemnika.

Źródła

  • Skolarikos A i wsp. Metabolic Evaluation and Recurrence Prevention for Urinary Stone Patients: An EAU Guidelines Update. European Urology. 2024;86(4):343-363. DOI: 10.1016/j.eururo.2024.05.029
  • Castle SM i wsp. Adequacy of a single 24-hour urine collection for metabolic evaluation of recurrent nephrolithiasis. Journal of Urology. 2010;184(2):579-583. DOI: 10.1016/j.juro.2010.03.129
  • Sawyer MD i wsp. Adequate or not? A comparison of 24-hour urine studies for renal stone prevention by creatinine to weight ratio. Journal of Endourology. 2013;27(3):366-369. DOI: 10.1089/end.2012.0203
  • Hsi RS i wsp. The Role of the 24-Hour Urine Collection in the Prevention of Kidney Stone Recurrence. Journal of Urology. 2017;197(4):1084-1089. DOI: 10.1016/j.juro.2016.10.052
  • Cadamuro J i wsp. Acidification of 24-hour urine in urolithiasis risk testing: An obsolete relic? Clinica Chimica Acta. 2022;532:1-9. DOI: 10.1016/j.cca.2022.05.010
  • Šálek T i wsp. Preservation of urine specimens for metabolic evaluation of recurrent urinary stone formers. Clinical Chemistry and Laboratory Medicine. 2025;63(1):129-138 (online 2024). DOI: 10.1515/cclm-2024-0773
Polecane badania

Sprawdź to u siebie

Badania powiązane z tym tematem. Krew pobierzesz w punkcie ALAB, a gotowy wynik przekaże Ci laboratorium.

Zobacz wszystkie pakiety

Treści w Strefie Wiedzy mają charakter edukacyjny i nie zastępują konsultacji z lekarzem. Badania kupujesz u nas, krew pobierasz w punkcie ALAB, a gotowy wynik przekazuje Ci laboratorium.