10 października 2026Strefa Wiedzy · Krew6 min czytania

eGFR – co to jest i czym różni się od kreatyniny w wyniku?

eGFR to szacowana filtracja nerek, którą laboratorium wylicza ze stężenia kreatyniny, wieku i płci. Z jednego pobrania krwi wychodzą więc dwie liczby opisujące pracę nerek. Gdy trzeba doprecyzować wynik, uzupełnia go cystatyna C.

Dłonie trzymające dwa papierowe modele nerek

eGFR to szacowany współczynnik przesączania kłębuszkowego, czyli przybliżona miara tego, jak sprawnie kłębuszki nerkowe filtrują krew. To wynik obliczenia: z próbki krwi pochodzi stężenie kreatyniny, a eGFR laboratorium wylicza ze wzoru, uwzględniając wiek i płeć. Dlatego badanie nerek daje zwykle dwie liczby, choć krew pobiera się jeden raz.

eGFR – co to jest i czym różni się od kreatyniny?

Kreatynina to produkt przemiany materii powstający w mięśniach i usuwany przez nerki. Laboratorium oznacza jej stężenie w surowicy w badaniu kreatyniny. To jedyna liczba z tej pary, która pochodzi bezpośrednio z próbki.

Litera „e” w skrócie eGFR pochodzi od angielskiego słowa estimated, czyli szacowany. Wariant oparty na kreatyninie, oznaczany eGFRcr, uwzględnia stężenie kreatyniny oraz wiek i płeć. Istnieją też równania oparte na cystatynie C (eGFRcys) i na obu markerach razem (eGFRcr-cys), omówione niżej. Gdy w tekście mowa o eGFR bez dodatku, chodzi o wariant z kreatyniny, bo ten najczęściej pojawia się na wynikach.

Rzeczywistą filtrację też da się zmierzyć, podając substancję znacznikową i śledząc jej usuwanie przez nerki. Takie badanie stosuje się wtedy, gdy potrzebna jest wysoka dokładność, na przykład podczas leczenia przeciwnowotworowego albo przy ocenie potencjalnego dawcy nerki. W rutynowej praktyce wystarcza oszacowanie.

Od czego zależy stężenie kreatyniny oprócz pracy nerek?

Przegląd opublikowany w „Journal of Clinical Pathology” wymienia trzy grupy czynników niezwiązanych z pracą kłębuszków, które wpływają na stężenie kreatyniny: masę mięśniową, dietę i sposób, w jaki kreatyninę obsługują cewki nerkowe.

Największe znaczenie mają mięśnie. Kreatynina powstaje z kreatyny mięśniowej, więc osoba o dużej masie mięśniowej wytwarza jej więcej niż osoba drobna, nawet przy identycznej pracy nerek. Ten problem zauważono już w 1959 roku, na początku stosowania kreatyniny do szacowania filtracji. Równanie nie uwzględnia mięśni konkretnej osoby, tylko wiek i płeć, które przybliżają jej masę mięśniową. Przy skrajnie dużej masie mięśniowej eGFR z kreatyniny bywa zaniżony, a przy zaniku mięśni zawyżony.

Jak zmieniły się równania eGFR w 2021 roku?

Do niedawna standardowe równania stosowane w Stanach Zjednoczonych uwzględniały rasę pacjenta. Praca opublikowana w „The New England Journal of Medicine” w 2021 roku uznała rasę w tych równaniach za konstrukt społeczny, a nie biologiczny, i zaproponowała wzory CKD-EPI bez tego czynnika. Autorzy porównali nowe równania z filtracją zmierzoną znacznikiem. Równania łączące kreatyninę z cystatyną C okazały się dokładniejsze niż te oparte na samej kreatyninie, a różnice między uczestnikami czarnoskórymi i pozostałymi były w nich mniejsze.

Zmiana wzoru wpływa bezpośrednio na liczbę na wydruku. Dwa oznaczenia z takim samym stężeniem kreatyniny mogą dać różny eGFR, jeśli policzono je innym równaniem. Laboratoria mogą stosować różne równania albo różne wersje tego samego równania, na przykład CKD-EPI z 2009 lub z 2021 roku. Obok CKD-EPI na wydrukach bywa podawane także starsze równanie MDRD, dlatego przy porównaniu dwóch wyników sprawdza się, które z nich zastosowano. Przegląd piśmiennictwa podaje, że w Wielkiej Brytanii zalecanym równaniem pozostawało CKD-EPI z 2009 roku, a wersja z 2021 roku nie została tam jeszcze zwalidowana.

Jak dokładne jest oszacowanie eGFR?

W pracy opisującej nowe równania dla wszystkich sprawdzanych równań co najmniej 85% oszacowań mieściło się w granicach 30% od filtracji zmierzonej. eGFR przybliża więc rzeczywistą filtrację u zdecydowanej większości badanych, a pozostałe oszacowania odbiegały od niej bardziej, w górę albo w dół.

Równanie opiera się na wieku, płci i jednej liczbie z próbki, a na stężenie kreatyniny wpływają też mięśnie, dieta i praca cewek nerkowych. Przegląd piśmiennictwa wymienia sytuacje, w których oszacowanie jest mniej dokładne: skrajne przedziały wieku, wysoką filtrację oraz grupy etniczne słabo reprezentowane w badaniach, na których powstał wzór. Wtedy pomocna bywa cystatyna C, opisana niżej.

Kiedy oznacza się cystatynę C obok kreatyniny?

Cystatyna C to białko filtrowane przez kłębuszki nerkowe. Jej stężenie zależy od masy mięśniowej w mniejszym stopniu niż stężenie kreatyniny, dlatego oznaczenie bywa dodawane, gdy trzeba doprecyzować oszacowanie z samej kreatyniny (więcej w artykule Cystatyna C: kiedy uzupełnia kreatyninę w ocenie nerek?). Dotyczy to na przykład osób o skrajnie dużej albo bardzo małej masie mięśniowej. Przegląd piśmiennictwa opisuje cystatynę C jako dodatkowy marker obok kreatyniny. Na jej stężenie wpływają jednak także czynniki pozanerkowe: wytyczne KDIGO z 2024 roku wymieniają wśród możliwych otyłość, stan zapalny, zaburzenia czynności tarczycy i palenie tytoniu, choć dowodów na ten temat jest jeszcze niewiele.

Wytyczne różnie ujmują rolę cystatyny C. KDIGO z 2024 roku zalecają użycie równania łączącego kreatyninę i cystatynę C, gdy eGFR z samej kreatyniny jest mniej dokładny, a od dokładności oszacowania zależą dalsze decyzje. Brytyjskie wytyczne NICE z 2021 roku usunęły natomiast wcześniejsze zalecenie dotyczące równań z cystatyną C przy rozpoznawaniu przewlekłej choroby nerek, ponieważ uznały dowody na ich dokładność za niewystarczające.

Jakie badania nerek wykonuje się obok eGFR?

Obok eGFR ocenia się wskaźnik albuminy do kreatyniny w moczu (ACR), bo nerka może dobrze filtrować i jednocześnie przepuszczać białko. Wytyczne KDIGO i NICE uwzględniają obie liczby, ponieważ odpowiadają na różne pytania: pierwsza dotyczy filtracji, druga przepuszczania albuminy.

Gdy potrzebne są oznaczenia z moczu zbieranego przez dobę, wykonuje się kreatyninę w moczu ze zbiórki dobowej i klirens kreatyniny. Do badań uzupełniających należą też mocznik oraz pakiet nerkowy. Badania nerek i moczu przy kamicy nerkowej opisuje artykuł Kamienie nerkowe – jakie badania krwi i moczu się wykonuje?.

Jak przygotować się do badania kreatyniny?

Na stężenie kreatyniny niezależnie od filtracji wpływa dieta, na przykład posiłek zawierający mięso. Zasady dotyczące posiłku przed pobraniem znajdziesz w sekcji przygotowania na karcie badania. Ogólne zasady pobrania krwi opisuje artykuł jak przygotować się do badania krwi.

Co oznacza wynik kreatyniny i eGFR?

Na wyniku może być podane, jakim równaniem policzono eGFR, na przykład CKD-EPI (z oznaczeniem wersji) albo MDRD. Gdy nazwa wzoru różni się od tej z poprzedniego wydruku, część różnicy może wynikać z samego równania, a nie ze zmiany pracy nerek. Przy tym samym wzorze stężenie kreatyniny u tej samej osoby i tak naturalnie się waha, więc niewielkie różnice między kolejnymi wynikami nie muszą oznaczać zmiany pracy nerek.

Jeśli wykonano także badanie moczu, filtrację i wydalanie albuminy ocenia się razem. Zakresy referencyjne podaje laboratorium na wyniku. Interpretacja zależy od chorób, leków i wcześniejszych oznaczeń, dlatego omawia ją lekarz.

Najczęstsze pytania

Czy eGFR to to samo co GFR?

GFR to rzeczywista filtracja kłębuszkowa, którą można zmierzyć za pomocą substancji znacznikowej. eGFR to jej oszacowanie z równania. Na wynikach rutynowych badań podaje się właśnie eGFR, choć potocznie mówi się o nim także GFR.

Czy eGFR to osobne badanie krwi?

eGFR to wynik obliczenia, a nie osobnego pomiaru. Najczęściej wylicza się go ze zmierzonego stężenia kreatyniny oraz wieku i płci. Równania mogą też korzystać z cystatyny C, samej albo razem z kreatyniną, ale wtedy laboratorium musi zmierzyć także to białko.

Dlaczego eGFR różni się od poprzedniego przy podobnej kreatyninie?

Jedną z możliwych przyczyn jest inne równanie. CKD-EPI występuje w kilku wersjach, między innymi z 2009 i z 2021 roku, a laboratoria mogą stosować także inne wzory. Na różnicę wpływa też zmienność samego stężenia kreatyniny. Pomaga porównanie nazw wzorów na obu wydrukach.

Czym różni się cystatyna C od kreatyniny?

Stężenie cystatyny C zależy od masy mięśniowej w mniejszym stopniu niż stężenie kreatyniny. Badania wykazały, że równania łączące oba markery są dokładniejsze niż oparte na samej kreatyninie.

Czy eGFR może być niski, gdy kreatynina jest w normie?

Tak, to możliwe, bo eGFR zależy nie tylko od kreatyniny, lecz także od wieku i płci. To samo stężenie kreatyniny daje niższy eGFR u osoby starszej, ponieważ wzór uwzględnia wiek.

Od czego może zależeć niższy wynik eGFR?

Na wynik wpływają stężenie kreatyniny, wiek, płeć i wzór, według którego go policzono, a samo stężenie kreatyniny zależy też od masy mięśniowej i diety, na przykład posiłku z mięsem. Niższy wynik nie zawsze oznacza więc zmianę pracy nerek, a jego przyczyny omawia się z lekarzem, który zna historię zdrowia i wcześniejsze oznaczenia.

Czy przy dużej masie mięśniowej eGFR może być zaniżony?

Tak, dotyczy to oszacowania opartego na samej kreatyninie. Więcej mięśni oznacza więcej wytwarzanej kreatyniny przy tej samej pracy nerek, więc równanie pokazuje niższą filtrację niż rzeczywista. Przy zaniku mięśni działa to w drugą stronę. W takiej sytuacji bywa dodawane oznaczenie cystatyny C.

Źródła

  • Inker L.A., Eneanya N.D., Coresh J. i wsp. New Creatinine- and Cystatin C-Based Equations to Estimate GFR without Race. The New England Journal of Medicine, 2021;385(19):1737-1749. doi:10.1056/NEJMoa2102953
  • Gama R.M., Griffiths K., Vincent R.P., Peters A.M., Bramham K. Performance and pitfalls of the tools for measuring glomerular filtration rate to guide chronic kidney disease diagnosis and assessment. Journal of Clinical Pathology, 2023;76(7):442-449. doi:10.1136/jcp-2023-208887
  • Malmgren L., Grubb A. Muscle mass, creatinine, cystatin C and selective glomerular hypofiltration syndromes. Clinical Kidney Journal, 2023;16(8):1206-1210 (komentarz redakcyjny). doi:10.1093/ckj/sfad086
  • KDIGO 2024 Clinical Practice Guideline for the Evaluation and Management of Chronic Kidney Disease. Kidney International, 2024;105(4S):S117-S314. doi:10.1016/j.kint.2023.10.018
  • Waikar S.S., Rebholz C.M., Zheng Z. i wsp. Biological Variability of Estimated GFR and Albuminuria in CKD. American Journal of Kidney Diseases, 2018;72(4):538-546. doi:10.1053/j.ajkd.2018.04.023
  • NICE. Chronic kidney disease: assessment and management. Wytyczne NG203, opublikowane 25.08.2021, ostatnia aktualizacja 24.11.2021. nice.org.uk/guidance/ng203
Polecane badania

Sprawdź to u siebie

Badania powiązane z tym tematem. Krew pobierzesz w punkcie ALAB, a gotowy wynik przekaże Ci laboratorium.

Zobacz wszystkie pakiety

Treści w Strefie Wiedzy mają charakter edukacyjny i nie zastępują konsultacji z lekarzem. Badania kupujesz u nas, krew pobierasz w punkcie ALAB, a gotowy wynik przekazuje Ci laboratorium.