Badanie cystatyny C polega na oznaczeniu we krwi żylnej niewielkiego białka, które wytwarzają komórki całego organizmu, a usuwają z krwi głównie nerki. Im słabiej nerki filtrują krew, tym więcej tego białka w niej zostaje, dlatego z jego stężenia wylicza się eGFR, czyli szacowany wskaźnik filtracji kłębuszkowej. Na wyniku parametr bywa opisany skrótem CysC.
Co to jest cystatyna C?
Cystatyna C jest wytwarzana w dość stałym tempie przez większość komórek organizmu. Białko przechodzi przez kłębuszki nerkowe i jest usuwane z krwi, więc jego stężenie odzwierciedla w dużej mierze przebieg filtracji. Na stężenie wpływają też czynniki niezwiązane z nerkami, opisane niżej.
Słowo „szacowany” oznacza, że eGFR jest wynikiem wzoru, a nie bezpośrednim pomiarem. Wzory różnią się zależnie od tego, czy korzystają z kreatyniny, z cystatyny C, czy z obu parametrów łącznie.
Czym cystatyna C różni się od kreatyniny?
Różni je pochodzenie. Kreatynina powstaje z przemian kreatyny w mięśniach szkieletowych, więc jej stężenie zależy od masy mięśniowej i diety. Cystatyna C powstaje w komórkach całego organizmu. W badaniu zdrowych osób jej stężenie nie zależało od beztłuszczowej masy ciała, a stężenie kreatyniny zależało.
Z każdego z tych parametrów wylicza się eGFR według osobnego wzoru. Cystatyna C i kreatynina opisują tę samą filtrację z dwóch stron i się uzupełniają, bo każda podlega innym wpływom. Więcej o kreatyninie i drugiej liczbie na wyniku piszemy w artykule Kreatynina a eGFR.
Kiedy wykonuje się badanie cystatyny C?
Podstawowym oznaczeniem do wyliczenia eGFR jest kreatynina. Cystatynę C oznacza się dodatkowo, gdy na kreatyninę wpływa coś poza pracą nerek. Wytyczne KDIGO wymieniają jako przykłady bardzo małą lub bardzo dużą masę mięśniową (na przykład po amputacji kończyny, przy zaburzeniach odżywiania albo przy intensywnym treningu siłowym), a także dietę bogatą w białko i suplementy kreatyny.
W takich sytuacjach KDIGO zaleca wyliczenie eGFR z obu parametrów łącznie, jeśli wynik wpływa na decyzje kliniczne. Dlatego badanie wykonuje się zwykle obok kreatyniny, a nie zamiast niej.
Dlaczego eGFR z cystatyny C i z kreatyniny może się różnić?
Każdy wzór opiera się na innym parametrze, a na każdy z nich wpływają inne czynniki niezwiązane z nerkami. Dlatego oba oszacowania mogą się rozejść. W badaniu z jednego amerykańskiego szpitala rozbieżność była większa u pacjentów hospitalizowanych niż ambulatoryjnych. Rosła też wraz z liczbą chorób współistniejących i występowała przy stanie zapalnym, także u osób z prawidłową pracą nerek.
Rozbieżność może więc mieć przyczyny biologiczne i nie musi odzwierciedlać różnicy w pracy nerek. Oba wyliczenia są oszacowaniami tej samej wielkości, dlatego lekarz zestawia je ze sobą. Gdy potrzebna jest jeszcze dokładniejsza ocena, wytyczne KDIGO wskazują bezpośredni pomiar filtracji z użyciem znacznika filtracji.
Co może zmieniać wynik niezależnie od nerek?
Na wynik oznaczeń nerkowych wpływają też czynniki niezwiązane z filtracją. Na kreatyninę działają dieta bogata w białko, suplementy kreatyny i duża masa mięśniowa. Wytyczne KDIGO jako czynniki zmieniające stężenie cystatyny C wymieniają większą ilość tkanki tłuszczowej, palenie tytoniu, nadczynność i niedoczynność tarczycy, nadmiar glikokortykosteroidów oraz przewlekły stan zapalny. Przy opisie wyniku przydaje się informacja o przyjmowanych lekach i suplementach.
Jak przygotować się do badania?
Sposób przygotowania, w tym zasady dotyczące posiłku przed pobraniem, opisuje karta badania cystatyny C.
Inne badania oceniające pracę nerek
Ocena pracy nerek składa się zwykle z kilku badań, a każde opisuje inny fragment. Wytyczne KDIGO opierają rozpoznawanie i stopniowanie przewlekłej choroby nerek na dwóch elementach: filtracji kłębuszkowej oraz obecności albuminy w moczu.
- Mocznik jest końcowym produktem przemian białkowych i jest usuwany przez nerki.
- Badanie ogólne moczu opisuje próbkę moczu pod względem fizycznym, chemicznym i mikroskopowym.
- Wskaźnik albumina/kreatynina w moczu (ACR) pokazuje, ile albuminy przypada na jednostkę kreatyniny w moczu.
Kilka badań nerkowych można wykonać w jednym pobraniu w pakiecie badań nerkowych. Jego skład podaje karta pakietu.
Co oznacza wynik cystatyny C i jak go czytać?
Wyższe stężenie cystatyny C odpowiada zwykle słabszej filtracji kłębuszkowej, ale może zależeć także od czynników niezwiązanych z nerkami, opisanych wyżej. Podwyższony wynik zestawia się więc z innymi danymi, żeby ustalić, czy przyczyną są nerki. Zakres referencyjny podaje laboratorium na wyniku, bo zależy on od metody oznaczenia.
Wynik cystatyny C i wyliczony z niego eGFR są jednym z podstawowych elementów oceny nerek. Lekarz uzupełnia je wywiadem, informacją o lekach, wcześniejszymi oznaczeniami kreatyniny i innymi badaniami.
Najczęstsze pytania
Co oznacza cystatyna C w badaniu krwi?
To białko wytwarzane przez większość komórek organizmu i usuwane z krwi przez nerki. Jego stężenie służy do szacowania filtracji kłębuszkowej i wyliczania eGFR.
Czym różni się cystatyna C od kreatyniny?
Różnią się pochodzeniem. Kreatynina powstaje w mięśniach, więc jej stężenie zależy od masy mięśniowej i diety. Cystatyna C powstaje w komórkach całego organizmu i od masy mięśni zależy w mniejszym stopniu.
Co jest dokładniejsze: cystatyna C czy kreatynina?
To zależy od sytuacji. Kreatynina jest oznaczeniem podstawowym, a cystatyna C przydaje się wtedy, gdy na kreatyninę wpływa masa mięśniowa albo dieta. Wytyczne KDIGO zalecają wyliczenie eGFR z obu parametrów łącznie, gdy sama kreatynina daje mniej dokładne oszacowanie.
Czy masa mięśniowa wpływa na wynik cystatyny C?
W badaniu zdrowych osób stężenie cystatyny C nie zależało od beztłuszczowej masy ciała, a stężenie kreatyniny zależało. Na cystatynę C działają za to inne czynniki, między innymi stan zapalny, palenie tytoniu, nadmiar tkanki tłuszczowej i choroby tarczycy.
Co oznacza podwyższona cystatyna C?
Wyższe stężenie cystatyny C odpowiada zwykle słabszej filtracji kłębuszkowej, a więc niższemu eGFR. Wytyczne KDIGO wymieniają jednak czynniki, które zmieniają stężenie cystatyny C niezależnie od nerek: większą ilość tkanki tłuszczowej, palenie tytoniu, choroby tarczycy, nadmiar glikokortykosteroidów i przewlekły stan zapalny. Dlatego wynik ocenia lekarz razem z kreatyniną, objawami i przyjmowanymi lekami.
Jaka jest norma cystatyny C?
Zakres referencyjny podaje laboratorium na wyniku, ponieważ zależy on od metody oznaczenia. Własny wynik odnosi się więc do zakresu z własnego wydruku, a wyniki z różnych placówek nie zawsze da się wprost porównać.
Źródła
- Stevens P.E., Ahmed S.B., Carrero J.J. i wsp. KDIGO 2024 Clinical Practice Guideline for the Evaluation and Management of Chronic Kidney Disease. Kidney International, 2024;105(4S):S117–S314. DOI: 10.1016/j.kint.2023.10.018
- Liu L., Chang D.Y., Lewandrowski K.B., Dighe A.S. Discrepancy between estimated glomerular filtration rate by creatinine versus cystatin C in different patient care settings. Clinical Biochemistry, 2024;131–132:110801. DOI: 10.1016/j.clinbiochem.2024.110801
- Baxmann A.C., Ahmed M.S., Marques N.C. i wsp. Influence of muscle mass and physical activity on serum and urinary creatinine and serum cystatin C. Clinical Journal of the American Society of Nephrology, 2008;3(2):348–354. DOI: 10.2215/CJN.02870707
Sprawdź to u siebie
Badania powiązane z tym tematem. Krew pobierzesz w punkcie ALAB, a gotowy wynik przekaże Ci laboratorium.
Treści w Strefie Wiedzy mają charakter edukacyjny i nie zastępują konsultacji z lekarzem. Badania kupujesz u nas, krew pobierasz w punkcie ALAB, a gotowy wynik przekazuje Ci laboratorium.

