Kalprotektyna w kale to badanie, które informuje o stanie zapalnym ściany jelita: mierzy białko przedostające się z zapalnie zmienionej tkanki do stolca. Materiałem jest próbka kału, którą można pobrać samodzielnie w domu. Wynik pomaga odróżnić zapalenie jelita od dolegliwości czynnościowych, takich jak zespół jelita drażliwego, i ustalić z lekarzem, czy potrzebna jest dalsza diagnostyka. Podwyższony wynik zwykle wiąże się z zapaleniem w jelicie, a jego przyczynę wyjaśnia się razem z objawami i innymi badaniami.
Co to jest kalprotektyna w kale?
Kalprotektyna to białko wiążące wapń i cynk, które znajduje się głównie w neutrofilach, czyli jednym z rodzajów krwinek białych. Gdy w ścianie jelita toczy się proces zapalny, neutrofile napływają do niej z krwi, a część białka trafia do światła jelita i jest wydalana z kałem. Stężenie kalprotektyny w kale odzwierciedla więc nasilenie zapalenia w jelicie.
W diagnostyce jelitowej oznacza się ją właśnie w kale, bo tam pokazuje zapalenie w samym jelicie. Kalprotektynę można też oznaczać we krwi, ale jest to osobne badanie, inne niż kałowe. Na wyniku parametr bywa opisany jako kalprotektyna kałowa albo skrótem FC. Badanie kalprotektyny w kale podaje wynik ilościowo, a nazwa metody jest wydrukowana przy wyniku.
Czym różni się kalprotektyna od CRP i OB?
Kalprotektyna odzwierciedla zapalenie w jelicie, a CRP i OB odzwierciedlają odpowiedź całego organizmu. CRP powstaje w wątrobie i rośnie przy stanie zapalnym w dowolnym miejscu: w zatokach, płucach, stawie czy jelicie. hs-CRP to białko CRP oznaczane metodą czulszą przy niskich stężeniach. OB pokazuje ogólną odpowiedź zapalną organizmu i zwykle zmienia się wolniej niż CRP.
Przy dolegliwościach jelitowych kalprotektyna daje informację, której nie dają CRP ani OB: dotyczy właśnie jelita. W badaniu osób kierowanych do poradni gastroenterologicznej podwyższony wynik kalprotektyny wiązał się z chorobą organiczną jelita wyraźnie silniej niż podwyższone CRP lub OB. Kalprotektyna jest opisywana jako marker zapalenia w obrębie przewodu pokarmowego, przydatny także w podstawowej opiece zdrowotnej. Wymienione badania mogą być wykonywane razem, także z morfologią krwi. Czym jest samo CRP i od czego zależy jego poziom, opisuje artykuł Co oznacza podwyższone CRP, a różnice między CRP i OB artykuł OB czy CRP.
Co oznacza podwyższona kalprotektyna w kale?
Podwyższone stężenie kalprotektyny w kale zwykle wiąże się z procesem zapalnym w ścianie jelita. Przyczyn takiego zapalenia bywa wiele: od nieswoistych chorób zapalnych jelit i infekcji po wpływ leków z grupy NLPZ. Dlatego wynik zestawia się z objawami i innymi badaniami.
Próg, od którego wynik uznaje się za podwyższony, jest podany na wyniku razem z nazwą metody oznaczania, więc w artykule nie podajemy liczb.
Kiedy wykonuje się badanie kalprotektyny?
Badanie wykonuje się najczęściej przy nawracających lub przewlekłych dolegliwościach jelitowych, takich jak biegunka, bóle brzucha czy zmiana rytmu wypróżnień. Wytyczne NICE przewidują kalprotektynę u dorosłych jako pomoc w odróżnieniu nieswoistych chorób zapalnych jelit (IBD) od zespołu jelita drażliwego (IBS), gdy rozważa się skierowanie do specjalisty, a nowotworu się nie podejrzewa. Dzięki temu łatwiej ustalić, czy potrzebna jest dalsza diagnostyka, w tym endoskopowa. Stosuje się ją też do obserwacji osób z już rozpoznaną chorobą zapalną jelit.
Kalprotektyna pokazuje, czy w jelicie toczy się zapalenie. Błonę śluzową i miejsce zapalenia ocenia się podczas kolonoskopii, więc oba badania się uzupełniają: kalprotektyna pomaga ustalić, czy kolonoskopia jest potrzebna.
Kalprotektyna a krew utajona w kale
To dwa różne badania kału. Kalprotektyna mierzy białko związane z napływem neutrofilów do ściany jelita. Test immunochemiczny FIT na krew utajoną w kale oznacza ludzką hemoglobinę, czyli ślad krwawienia do przewodu pokarmowego. Krwawienie i stan zapalny mogą występować niezależnie od siebie, dlatego oba badania odpowiadają na różne pytania i mogą się uzupełniać. Inne badanie kału, związane z utratą białka do światła jelita, opisuje artykuł Alfa-1-antytrypsyna w kale.
Jak pobrać próbkę kału do badania?
Instrukcję pobrania podają karta badania oraz instrukcja dołączona do pojemnika, także co do ilości materiału, który pobiera się łopatką. Stężenie kalprotektyny w próbkach pobranych tego samego dnia potrafi się wyraźnie różnić, co opisano u chorych na wrzodziejące zapalenie jelita grubego, dlatego próbkę pobiera się i dostarcza dokładnie według instrukcji.
- Do pobrania służy pojemnik z łopatką i szczelnym zamknięciem.
- Woda z toalety rozcieńcza próbkę, a mocz ją zanieczyszcza, dlatego stolec oddaje się na czystą, suchą powierzchnię i dopiero z niej pobiera materiał.
- Jeśli w stolcu widać krew albo trwa miesiączka, tę okoliczność odnotowuje się przy pobraniu, a instrukcja do pojemnika podaje, czy termin pobrania trzeba zmienić. Widoczna krew w stolcu jest powodem do rozmowy z lekarzem niezależnie od tego badania.
- Sposób przechowywania próbki i czas jej dostarczenia podaje instrukcja do pojemnika.
Badanie zwykle nie wymaga przygotowania dietetycznego, a ostateczne wskazówki podaje karta badania. Na wynik mogą natomiast wpływać leki przeciwzapalne z grupy NLPZ, które potrafią wywoływać zmiany zapalne w jelicie, oraz infekcja jelitowa. Informację o przyjmowanych lekach przekazuje się lekarzowi prowadzącemu.
Jak czytać wynik kalprotektyny?
Próg i zakres referencyjny są wydrukowane przy wyniku, obok nazwy metody. Każde laboratorium podaje własny próg, więc wyników z dwóch laboratoriów nie porównuje się wprost.
Wynik pokazuje nasilenie zapalenia w jelicie w okresie, z którego pochodzi próbka. Pomaga ocenić, czy dolegliwości mają podłoże zapalne i jaka dalsza diagnostyka będzie potrzebna, a u osób z rozpoznaną chorobą zapalną jelit także śledzić jej przebieg. Decyzję podejmuje lekarz po zestawieniu wyniku z objawami i innymi badaniami.
Najczęstsze pytania
Czy przed badaniem kalprotektyny trzeba stosować dietę?
Badanie zwykle nie wymaga przygotowania dietetycznego. Najważniejszy jest właściwy sposób pobrania próbki, opisany w instrukcji do pojemnika i na karcie badania.
Co zrobić z próbką, gdy w stolcu widać krew albo trwa miesiączka?
O tym, czy termin pobrania trzeba przesunąć, mówi instrukcja do pojemnika, a miesiączkę lub krew w stolcu zaznacza się przy oddawaniu próbki. Krew w stolcu jest sprawą do omówienia z lekarzem także wtedy, gdy badanie kalprotektyny jest zaplanowane.
Co oznacza dodatni wynik kalprotektyny w kale?
Dodatni, czyli podwyższony wynik zwykle wiąże się z zapaleniem w ścianie jelita. Jego przyczyną może być choroba zapalna jelit, infekcja albo wpływ leków, dlatego wynik omawia się z lekarzem razem z objawami i innymi badaniami.
Co podnosi poziom kalprotektyny w kale?
Stężenie rośnie przy zapaleniu w jelicie, na przykład w chorobach zapalnych jelit lub infekcjach. Podnosić je mogą także leki z grupy NLPZ. To, która z tych przyczyn dotyczy konkretnej osoby, wyjaśnia się na podstawie objawów i dalszych badań.
Czy kalprotektyna pokazuje raka jelita?
Kalprotektyna mierzy stan zapalny w jelicie, a nie komórki nowotworowe. Podwyższony wynik ma wiele możliwych przyczyn, a to, czy potrzebna jest dalsza diagnostyka, w tym kolonoskopia, ocenia lekarz. Do poszukiwania krwi utajonej w stolcu służy osobne badanie, test FIT.
Czy kalprotektyna zastępuje kolonoskopię?
Kalprotektyna to badanie z próbki kału: pokazuje, czy w jelicie jest stan zapalny, i pomaga ustalić, czy dalsza diagnostyka, w tym kolonoskopia, jest potrzebna. Obraz błony śluzowej i wycinki do badania daje dopiero kolonoskopia.
Czy leki przeciwbólowe wpływają na wynik kalprotektyny?
Leki z grupy NLPZ mogą podnosić wynik, bo potrafią wywoływać zmiany zapalne w jelicie. Informację o ich przyjmowaniu przekazuje się lekarzowi prowadzącemu.
Źródła
- Mari A., Baker F.A., Mahamid M., Yacoob A., Sbeit W., Khoury T. Clinical utility of fecal calprotectin: potential applications beyond inflammatory bowel disease for the primary care physician. Annals of Gastroenterology, 2019;32(5):425–430. DOI: 10.20524/aog.2019.0394
- Pathirana W.G.W., Chubb S.P., Gillett M.J., Vasikaran S.D. Faecal calprotectin. The Clinical Biochemist Reviews, 2018;39(3):77–90. PMID: 30828114
- NICE. Faecal calprotectin diagnostic tests for inflammatory diseases of the bowel. Diagnostics guidance DG11, 2013 (od grudnia 2025 jako HealthTech guidance HTG320, zalecenia bez zmian). https://www.nice.org.uk/guidance/htg320
- Tibble J.A., Sigthorsson G., Foster R., Scott D., Fagerhol M.K., Roseth A., Bjarnason I. High prevalence of NSAID enteropathy as shown by a simple faecal test. Gut, 1999;45(3):362–366. DOI: 10.1136/gut.45.3.362
- Tibble J.A., Sigthorsson G., Foster R., Forgacs I., Bjarnason I. Use of surrogate markers of inflammation and Rome criteria to distinguish organic from nonorganic intestinal disease. Gastroenterology, 2002;123(2):450–460. DOI: 10.1053/gast.2002.34755
- Lasson A., Stotzer P.-O., Öhman L., Isaksson S., Sapnara M., Strid H. The intra-individual variability of faecal calprotectin: a prospective study in patients with active ulcerative colitis. Journal of Crohn's and Colitis, 2015;9(1):26–32. DOI: 10.1016/j.crohns.2014.06.002
Sprawdź to u siebie
Badania powiązane z tym tematem. Krew pobierzesz w punkcie ALAB, a gotowy wynik przekaże Ci laboratorium.
Treści w Strefie Wiedzy mają charakter edukacyjny i nie zastępują konsultacji z lekarzem. Badania kupujesz u nas, krew pobierasz w punkcie ALAB, a gotowy wynik przekazuje Ci laboratorium.

