10 października 2026Strefa Wiedzy · Kobieta7 min czytania

Menopauza: jakie badania krwi wykonać i kiedy pomagają hormony

Badania hormonalne przy menopauzie mierzą FSH, estradiol i LH, a przy objawach o innej możliwej przyczynie także TSH. Najbardziej pomagają przy nietypowym przebiegu miesiączek, a wynik czyta się razem z wiekiem, objawami i kalendarzem krwawień.

Zegar, biały symbol płci żeńskiej i różowe tulipany jako ilustracja zmian hormonalnych u kobiet z upływem lat

Badania na menopauzę to przede wszystkim oznaczenia FSH i estradiolu we krwi, czasem także LH i TSH. Pokazują, jak w danym dniu pracują jajniki i przysadka, i najbardziej przydają się wtedy, gdy miesiączki ustają bardzo wcześnie albo przebieg cyklu jest nietypowy. Samą menopauzę wyznacza ostatnia miesiączka, którą rozpoznaje się wstecz, po roku bez krwawień. Dlatego u kobiet w typowym wieku podstawą jest kalendarz miesiączek, a wyniki hormonów go uzupełniają.

Czym jest menopauza?

Menopauza to ostatnia miesiączka w życiu kobiety. Klinicznie definiuje ją właśnie ostatnie krwawienie, po którym stężenie estradiolu wytwarzanego przez jajniki pozostaje trwale niskie. Rozpoznaje się ją wstecz, po dwunastu miesiącach bez krwawień. Ta reguła dotyczy kobiet w typowym wieku, u których brak miesiączki nie ma innej przyczyny, takiej jak ciąża, antykoncepcja hormonalna czy zabieg ginekologiczny.

W dniu, w którym miesiączka pojawia się ostatni raz, nikt jeszcze nie wie, że była ostatnia. Kalendarz krwawień zostaje więc punktem wyjścia, a oznaczenia hormonów dodają do niego informację o tym, co dzieje się z hormonami w okresie okołomenopauzalnym.

Czy badania hormonalne są potrzebne, żeby rozpoznać menopauzę?

U kobiet w typowym wieku do rozpoznania wystarcza kalendarz krwawień, więc badania hormonalne zwykle nie są do niego potrzebne. Międzynarodowe kryteria STRAW+10, którymi opisuje się kolejne etapy starzenia jajników, opierają się na przebiegu krwawień, a oznaczenia hormonalne są w nich wsparciem. Autorzy tych kryteriów uprościli zasady dla wczesnego i późnego okresu przejściowego i zalecili stosowanie ich niezależnie od wieku, pochodzenia, masy ciała i stylu życia.

Podobnie ujmują to wytyczne brytyjskiego instytutu NICE. U zdrowych kobiet powyżej czterdziestego piątego roku życia, które mają typowe objawy, okres okołomenopauzalny rozpoznaje się na podstawie objawów i zmienionego rytmu miesiączek, bez badań laboratoryjnych. Stężenie FSH zmienia się w tych latach w krótkich odstępach czasu, więc pojedynczy wynik trudno odnieść do etapu przemiany. Badania hormonalne odpowiadają zatem na inne pytania niż to, czy menopauza już nastąpiła.

Co mierzą FSH, estradiol i LH?

Każde z tych badań podaje stężenie hormonu w chwili pobrania:

  • FSH (hormon folikulotropowy) – hormon przysadki pobudzający dojrzewanie pęcherzyków w jajnikach,
  • estradiol – główny estrogen wytwarzany przez jajniki,
  • LH (hormon luteinizujący) – drugi hormon przysadki regulujący cykl, zwykle oznaczany razem z FSH,
  • progesteron – hormon, którego stężenie zależy od tego, czy w danym cyklu doszło do owulacji.

Badania FSH, estradiolu i LH można wykonać pojedynczo albo razem w pakiecie hormony kobiece menopauza. Progesteron oznacza się zwykle wtedy, gdy pytanie dotyczy owulacji i fazy cyklu.

Dlaczego stężenia FSH i estradiolu zmieniają się w okresie przejściowym?

W okresie przejściowym hormony zmieniają się u różnych kobiet w różny sposób. W amerykańskim badaniu SWAN kobiety w wieku 42–52 lat były badane co roku, nawet przez jedenaście wizyt. W analizie uwzględniono te uczestniczki, które w trakcie badania osiągnęły menopauzę. Wyodrębniono w niej cztery różne przebiegi stężenia estradiolu i trzy różne przebiegi FSH.

Przebiegi te nie rozkładały się równo. Wzorzec „płaski” estradiolu dotyczył 28,6 % kobiet, a wzorzec „wzrost i strome obniżenie” 31,5 %. Wśród przebiegów FSH najliczniejszy był średni, obejmujący 48,7 % uczestniczek. Autorzy zaobserwowali, że przebieg zmian był powiązany między innymi z masą ciała i pochodzeniem kobiety, a zmiany estradiolu i FSH w okresie przejściowym nie są jednakowe w całej populacji.

Do tego dochodzi zmienność z miesiąca na miesiąc. Okres przejściowy jest z definicji czasem nieregularnego dojrzewania pęcherzyków, owulacji i krwawień, z epizodami zarówno nadmiaru, jak i niedoboru estrogenów. Jedno pobranie pokazuje stan z jednego momentu, a kolejne pobrania i kalendarz krwawień układają go w przebieg.

Objawy okresu okołomenopauzalnego a wyniki badań

Uderzenia gorąca, poty nocne, gorszy sen, wahania nastroju, suchość błon śluzowych i zmiana rytmu krwawień to dolegliwości, które najczęściej skłaniają do wizyty u lekarza. Razem z kalendarzem cykli mówią one najwięcej o etapie okresu przejściowego. Żadna z nich nie występuje jednak wyłącznie w tym okresie, dlatego najlepiej opisać je lekarzowi.

Nasilenie uderzeń gorąca i czas ich trwania opisuje się słowami, a nie liczbami z badania. Zapis własnych dolegliwości, czyli od kiedy trwają, jak często wracają i jak bardzo utrudniają codzienne życie, uzupełnia wyniki hormonów i jest dla lekarza cennym materiałem.

Kiedy badania hormonalne pomagają?

Badania hormonalne wnoszą najwięcej wtedy, gdy obraz jest nietypowy albo trzeba sprawdzić coś innego niż samą menopauzę. Najczęściej dotyczy to trzech sytuacji:

  • miesiączki zmieniają rytm albo ustają wcześniej niż zwykle: między czterdziestym a czterdziestym piątym rokiem życia przy objawach oznaczenie FSH bywa brane pod uwagę, a przed czterdziestym rokiem życia służy do diagnostyki przedwczesnej niewydolności jajników,
  • kryterium krwawień nie daje odpowiedzi, na przykład po usunięciu macicy,
  • objawy mogą mieć inną przyczynę, ponieważ zmęczenie, przyrost masy ciała, kołatanie serca i zmiany nastroju występują w wielu stanach.

Przy złożonej antykoncepcji hormonalnej oznaczenie FSH nie służy do ustalania etapu menopauzy, ponieważ takie leki zmieniają wydzielanie hormonów przysadki i jajników, co uwzględniają wytyczne NICE.

Przy podejrzeniu przedwczesnego wygasania czynności jajników europejskie wytyczne ESHRE dopuszczają dodatkowo oznaczenie AMH, gdy sam wynik FSH nie wystarcza do oceny. Pakiet badań perimenopauza zawiera FSH, LH i estradiol razem z prolaktyną, progesteronem i SHBG, a hormon AMH oznacza się osobno (AMH); o samym AMH piszemy w artykule badanie AMH – co wynik mówi o rezerwie jajnikowej. U kobiet w typowym wieku okresu przejściowego wytyczne NICE nie przewidują AMH do rozpoznawania menopauzy, a przydaje się ono przede wszystkim przy pytaniu o rezerwę jajnikową.

Badania tarczycy przy objawach menopauzy

Niedoczynność i nadczynność tarczycy mogą dawać dolegliwości podobne do części objawów okresu okołomenopauzalnego. Dlatego przy takich objawach często oznacza się TSH. Celem nie jest potwierdzenie menopauzy, tylko sprawdzenie, czy za objawami nie stoi inna, częsta przyczyna. Jak czytać badania tarczycy, opisuje artykuł o TSH, FT3 i FT4.

Jak przygotować się do badań hormonalnych przy menopauzie?

Wymagania dotyczące przygotowania zależą od wybranych oznaczeń i są opisane w sekcji przygotowania na karcie każdego badania. Klasyczne reguły pobrania, które przypisują część oznaczeń do początku cyklu, a inne do jego drugiej połowy, zakładają cykl o przewidywalnej długości. Gdy krwawienia stają się nieregularne, dzień pobrania ustala się z lekarzem, który wie, jakie pytanie ma wyjaśnić wynik.

Co oznaczają wyniki badań hormonalnych przy menopauzie?

Wynik hormonalny opisuje stan hormonów w dniu pobrania, a datę menopauzy wyznacza ostatnia miesiączka. Zakres referencyjny dla metody oznaczania jest podany na wyniku, ale w okresie przejściowym stężenia się zmieniają, więc liczbę czyta się razem z wiekiem, objawami i kalendarzem krwawień.

Wyniki najłatwiej odczytać w zestawieniu z kalendarzem krwawień z ostatniego roku, opisem objawów i wiekiem, a takie zestawienie ocenia lekarz. Jeśli badania wykonujesz dlatego, że objawy utrudniają codzienne funkcjonowanie, to właśnie one są głównym tematem rozmowy z lekarzem, a wyniki ją uzupełniają.

Najczęstsze pytania

Czy badanie FSH pomaga ocenić, na jakim etapie jest menopauza?

FSH pokazuje stan z jednego dnia, a w okresie przejściowym jego stężenie zmienia się u różnych kobiet w różny sposób. Dlatego etapy starzenia jajników opisuje się przede wszystkim na podstawie przebiegu krwawień, a wynik FSH jest ich uzupełnieniem.

Jakie badania hormonalne wykonuje się w okresie okołomenopauzalnym?

Do badań hormonalnych w tym okresie należą FSH, estradiol i LH, a przy objawach, które mogą mieć inną przyczynę, także TSH. Zakres badań zależy od wieku, przebiegu cykli i pytania, na które ma odpowiedzieć.

W którym dniu cyklu wykonać badania hormonalne?

Przy regularnych cyklach dzień pobrania zależy od rodzaju oznaczenia. Przy nieregularnych krwawieniach wybór dnia bywa trudny, więc najlepiej ustalić go z lekarzem.

Czy menopauzę można rozpoznać przed upływem roku bez miesiączki?

Menopauzę rozpoznaje się wstecz, po dwunastu miesiącach bez krwawień, więc wcześniej mówi się o okresie przejściowym, który ma własne kryteria oparte na rytmie krwawień. Inaczej jest, gdy krwawień nie da się ocenić, na przykład po usunięciu macicy. Powyżej czterdziestego piątego roku życia rozpoznanie opiera się wtedy na objawach.

Czy do rozpoznania okresu okołomenopauzalnego wystarczą objawy?

U kobiet powyżej czterdziestego piątego roku życia z typowymi objawami i zmienionym rytmem miesiączek zwykle wystarczają one do rozpoznania bez badań krwi. Badania pomagają wtedy, gdy obraz jest nietypowy albo trzeba sprawdzić inne przyczyny tych samych dolegliwości.

Czy 47 lat to wiek menopauzy?

Wiek ostatniej miesiączki jest różny u różnych kobiet. U kobiet po czterdziestym piątym roku życia, które mają typowe objawy i zmieniony rytm miesiączek, wytyczne NICE opisują rozpoznanie okresu okołomenopauzalnego na podstawie objawów, bez badań laboratoryjnych. Ocenę sytuacji prowadzi lekarz ginekolog.

Czy test na menopauzę z apteki jest wiarygodny?

Takie testy zwykle oznaczają FSH, czyli ten sam hormon, który bada się we krwi. W okresie przejściowym FSH zmienia się w krótkich odstępach czasu, więc wynik z jednego dnia opisuje ten dzień i najlepiej czytać go razem z kalendarzem krwawień oraz opisem objawów, które przedstawia się lekarzowi.

Źródła

  • Hall JE. Endocrinology of the Menopause. Endocrinology and Metabolism Clinics of North America. 2015;44(3):485–496. DOI: 10.1016/j.ecl.2015.05.010
  • Harlow SD i wsp.; STRAW+10 Collaborative Group. Executive summary of the Stages of Reproductive Aging Workshop + 10: addressing the unfinished agenda of staging reproductive aging. The Journal of Clinical Endocrinology & Metabolism. 2012;97(4):1159–1168. DOI: 10.1210/jc.2011-3362
  • Tepper PG i wsp. Trajectory clustering of estradiol and follicle-stimulating hormone during the menopausal transition among women in the Study of Women's Health across the Nation (SWAN). The Journal of Clinical Endocrinology & Metabolism. 2012;97(8):2872–2880. DOI: 10.1210/jc.2012-1422
  • National Institute for Health and Care Excellence. Menopause: identification and management (NG23). 2015, aktualizacja 2024; rozdział o rozpoznawaniu okresu okołomenopauzalnego i menopauzy. https://www.nice.org.uk/guidance/ng23
  • Panay N i wsp. Evidence-based guideline: premature ovarian insufficiency (ESHRE, ASRM, IMS). Human Reproduction Open. 2024;2024(4):hoae065. DOI: 10.1093/hropen/hoae065
Polecane badania

Sprawdź to u siebie

Badania powiązane z tym tematem. Krew pobierzesz w punkcie ALAB, a gotowy wynik przekaże Ci laboratorium.

Zobacz wszystkie pakiety

Treści w Strefie Wiedzy mają charakter edukacyjny i nie zastępują konsultacji z lekarzem. Badania kupujesz u nas, krew pobierasz w punkcie ALAB, a gotowy wynik przekazuje Ci laboratorium.