Badanie elastazy trzustkowej w kale mierzy stężenie enzymu, który trzustka wydziela do dwunastnicy razem z sokiem trzustkowym. Na tej podstawie ocenia się, czy trzustka wytwarza dostateczną ilość enzymów trawiennych. Do badania wystarczy jedna próbka stolca, którą pobiera się samodzielnie w domu.
Co to jest elastaza trzustkowa w kale (elastaza 1)?
Trzustka pełni dwie funkcje. Zewnątrzwydzielnicza polega na produkcji enzymów trawiennych trafiających do jelita, a wewnątrzwydzielnicza na wytwarzaniu hormonów, między innymi insuliny, wydzielanych do krwi. Elastaza w kale opisuje pierwszą z nich.
Elastaza trzustkowa 1 jest jednym z enzymów soku trzustkowego. Jej stężenie w kale wykazuje związek z ilością enzymów, które trzustka wydziela do dwunastnicy. Według przeglądu z 2026 roku jest to najczęściej stosowane w praktyce badanie czynności wydzielniczej trzustki.
Na skierowaniu badanie może mieć nazwę „elastaza trzustkowa w kale” albo skrót FE-1, od angielskiego fecal elastase-1. Oba zapisy oznaczają jedno badanie: elastazę trzustkową 1 w kale.
Elastaza w kale a elastaza we krwi
Elastazę oznacza się w dwóch materiałach, a każde z tych badań służy do czego innego.
W kale mierzy się enzym, który trafił do jelita z dwunastnicy, więc jego stężenie odzwierciedla wydzielanie trzustkowe. To badanie wykonuje się przy ocenie, czy trzustka dostarcza do jelita wystarczająco dużo enzymów trawiennych.
Elastaza trzustkowa 1 w surowicy to odrębne oznaczenie. Jej stężenie we krwi bada się między innymi u osób z ostrym zapaleniem trzustki. Z krwi oznacza się także amylazę i lipazę. Oba badania elastazy nie są zamienne i odpowiadają na różne pytania.
Zaletą badania z kału jest prosty sposób pobrania. Wystarczy jedna próbka oddana w domu, bez nakłuwania żyły, a w praktyce klinicznej uznaje się je za badanie pierwszego rzutu.
Elastaza w kale a kalprotektyna
Elastaza opisuje pracę trzustki, a kalprotektyna pokazuje odczyn zapalny w ścianie jelita. Łączy je wyłącznie materiał, czyli próbka kału.
Kalprotektyna to białko uwalniane przez neutrofile, jeden z rodzajów krwinek białych, które napływają do ściany jelita w przebiegu stanu zapalnego. Elastaza nie jest wskaźnikiem zapalenia jelita, bo pochodzi z soku trzustkowego.
Oba badania się uzupełniają: elastaza informuje o trzustce, a kalprotektyna o stanie zapalnym jelita. Odczyn zapalny w jelicie ocenia badanie kalprotektyna w kale, które opisuje artykuł Kalprotektyna w kale.
Z próbki kału wykonuje się także inne oznaczenia, na przykład badanie ogólne kału z oceną resztek pokarmowych czy krew utajoną w kale metodą immunochemiczną.
Kiedy wykonuje się badanie elastazy trzustkowej w kale?
Badanie wykonuje się, gdy trzeba sprawdzić, czy trzustka wydziela dostateczną ilość enzymów. Dotyczy to na przykład chorób samej trzustki, sytuacji po jej operacjach albo niewyjaśnionych zaburzeń trawienia.
Dolegliwości ze strony przewodu pokarmowego mogą mieć wiele przyczyn. Badanie pomaga sprawdzić, czy jedną z nich może być zmniejszone wydzielanie enzymów trzustkowych, a wynik zestawia się z wywiadem i innymi badaniami.
Badanie najlepiej oddaje umiarkowane i ciężkie zaburzenia wydzielania enzymów, jak wykazała wcześniejsza praca. Metaanaliza z 2018 roku pokazała, że u osób, u których niewydolność zewnątrzwydzielnicza jest mało prawdopodobna, wynik w normie rzadko bywa błędny, a niski wynik w takiej grupie bywa fałszywie dodatni, dlatego czyta się go razem z objawami. Zmniejszone wydzielanie enzymów opisuje się też między innymi w cukrzycy i celiakii, a test mierzy wydzielanie enzymów, a nie zdolność trawienia.
Badanie opisuje czynność trzustki, a budowę narządu pokazują badania obrazowe, takie jak USG. Wynik dotyczy stężenia enzymu w próbce kału z danego dnia.
Jak przebiega pobranie próbki?
Próbkę pobiera się samodzielnie w domu, do szczelnego pojemnika z łopatką, odebranego z laboratorium. Sposób nabrania próbki opisuje instrukcja dołączona do pojemnika.
Aby wynik dobrze opisywał pracę trzustki, przy pobraniu liczy się:
- użycie pojemnika otrzymanego z laboratorium,
- brak kontaktu materiału z moczem lub wodą z toalety,
- konsystencja stolca, bo w luźnym, wodnistym stolcu stężenie enzymu jest niższe i wynik może wyjść zaniżony,
- przechowywanie i dostarczenie próbki zgodnie z instrukcją.
Zasady przygotowania do badania, w tym ewentualne zalecenia dotyczące diety oraz warunki przechowywania próbki i czas jej dostarczenia, podaje sekcja przygotowania na karcie badania. Informację o przyjmowanych preparatach enzymów trzustkowych przekazuje się laboratorium, bo to ono wie, czy zestaw odczynnikowy, którego używa, reaguje na takie enzymy. Pojemnik opisuje się imieniem, nazwiskiem oraz datą i godziną pobrania.
Jak czytać wynik elastazy w kale?
Wynik podaje się jako stężenie elastazy w mikrogramach na gram kału (µg/g). Zakres referencyjny i progi interpretacyjne podaje laboratorium na wyniku, bo zależą od metody oznaczenia. Własny wynik czyta się więc razem z zakresem z własnego wydruku, a nie z liczbami z internetu. Wynik w normie i wynik niski ocenia lekarz, zestawiając je z objawami i wcześniejszymi badaniami.
Co wpływa na wynik elastazy w kale?
Wynik zależy od sposobu pobrania próbki i konsystencji stolca, a zakres referencyjny od zestawu odczynnikowego, którego używa laboratorium.
Gdy wynik jest niski, ale niewiele odbiega od normy, lekarz zestawia go z objawami i innymi badaniami, żeby ustalić, czy przyczyną jest zmniejszone wydzielanie enzymów.
Wynik elastazy opisuje wydzielanie enzymów przez trzustkę, a przyczynę ewentualnych zmian ustala się innymi badaniami, na przykład obrazowymi.
Najczęstsze pytania
Czy do badania elastazy trzustkowej w kale trzeba być na czczo?
Zasady przygotowania, w tym informację o diecie, podaje karta badania. Materiałem jest kał, więc nie pobiera się krwi. Zasady pobrania i przechowywania próbki również podaje karta badania.
Czy elastaza w kale i kalprotektyna to to samo badanie?
To dwa różne badania. Elastaza opisuje czynność zewnątrzwydzielniczą trzustki, a kalprotektyna pokazuje odczyn zapalny w ścianie jelita.
Czym różni się elastaza w kale od elastazy we krwi?
Elastaza w kale odzwierciedla ilość enzymu wydzielanego przez trzustkę do jelita. Oznaczenie z surowicy to odrębne badanie, a jego stężenie bada się między innymi w ostrym zapaleniu trzustki.
Czy biegunka wpływa na wynik?
Wodnisty stolec rozcieńcza materiał, przez co wynik może wyjść zaniżony. Informację o biegunce przekazuje się laboratorium wraz z próbką.
Czy preparaty enzymów trzustkowych zmieniają wynik elastazy w kale?
Informację o przyjmowanych preparatach enzymów trzustkowych przekazuje się laboratorium. To, czy zestaw odczynnikowy używany przez laboratorium reaguje na enzymy z preparatów, określa instrukcja tego zestawu.
Jakie badania oceniają trzustkę?
Czynność zewnątrzwydzielniczą trzustki opisuje elastaza w kale. Z krwi oznacza się między innymi amylazę i lipazę, a elastazę w surowicy bada się na przykład w ostrym zapaleniu trzustki. Badania obrazowe, takie jak USG, opisują natomiast budowę narządu. Każde z tych badań odpowiada na inne pytanie, a o wyborze decyduje lekarz.
Jak wygląda stolec, gdy trzustka wydziela za mało enzymów?
Przy zmniejszonym wydzielaniu enzymów opisuje się między innymi biegunkę, stolce tłuszczowe i wzdęcia. Takie dolegliwości występują także w wielu innych sytuacjach, więc same nie wskazują przyczyny, a elastaza w kale jest jednym z badań, które pomagają ją ustalić.
Źródła
- Iglesia D. de la, Vujasinovic M., Löhr J.-M., Dominguez-Muñoz J.E. Pancreatic exocrine insufficiency. eClinicalMedicine, 2026;94:103880. DOI: 10.1016/j.eclinm.2026.103880.
- Vanga R.R., Tansel A., Sidiq S., El-Serag H.B., Othman M.O. Diagnostic Performance of Measurement of Fecal Elastase-1 in Detection of Exocrine Pancreatic Insufficiency: Systematic Review and Meta-analysis. Clinical Gastroenterology and Hepatology, 2018;16(8):1220-1228. DOI: 10.1016/j.cgh.2018.01.027.
- Löser C., Möllgaard A., Fölsch U.R. Faecal elastase 1: a novel, highly sensitive, and specific tubeless pancreatic function test. Gut, 1996;39(4):580-586. DOI: 10.1136/gut.39.4.580.
- Huta Y., Ashorov O., Hamouda D., Boltin D., Dickman R., Perets T.T. A Novel Fecal Elastase Assay for the Detection of Pancreatic Exocrine Insufficiency. Clinical Laboratory, 2022;68(7). DOI: 10.7754/Clin.Lab.2021.211206.
- Chi S.-F., Lai C.-Y., Dong W.-T., Wang J.-M., Wang Y.-Y., Yang S.-S., Lin J.-T., Lee T.-Y. Establishing the blood reference interval of pancreatic elastase-1: A prospective study. Journal of Gastroenterology and Hepatology, 2022;37(1):117-123. DOI: 10.1111/jgh.15685.
Sprawdź to u siebie
Badania powiązane z tym tematem. Krew pobierzesz w punkcie ALAB, a gotowy wynik przekaże Ci laboratorium.
Treści w Strefie Wiedzy mają charakter edukacyjny i nie zastępują konsultacji z lekarzem. Badania kupujesz u nas, krew pobierasz w punkcie ALAB, a gotowy wynik przekazuje Ci laboratorium.

