Fosfataza alkaliczna (ALP)
- MATERIAŁ
- Krew
- ORIENTACYJNY CZAS WYNIKU
- 1 dzieńTermin jest orientacyjny i może zależeć od punktu pobrań.
- PARAMETRY
- 1
- REALIZACJA
- punkt pobrań · 600+ w Polsce
Fosfataza alkaliczna, nazywana też zasadową (ALP, ang. alkaline phosphatase), to enzym występujący w wielu tkankach. Najwięcej pochodzi z wątroby i dróg żółciowych oraz z kości, gdzie wytwarzają go komórki budujące tkankę kostną (osteoblasty). Mniejsze ilości dostarczają jelita, nerki, a w ciąży łożysko.
Ponieważ ALP ma dwa główne źródła, jej wzrost może mieć różne przyczyny. Wzrost pochodzenia wątrobowego oznacza zwykle zastój żółci, np. przez kamicę, zapalenie dróg żółciowych czy zmiany w wątrobie. Wzrost pochodzenia kostnego wskazuje na wzmożoną przebudowę kości: u dzieci i nastolatków w okresie wzrostu to normalne, u dorosłych bywa związana z gojeniem złamań, chorobą Pageta, niedoborem witaminy D, nadczynnością przytarczyc czy przerzutami do kości.
Źródło wzrostu lekarz ustala najczęściej na podstawie GGTP: jeśli rośnie razem z ALP, przyczyna leży zwykle w wątrobie. W razie wątpliwości oznacza się frakcję kostną lub izoenzymy fosfatazy.
Więcej informacji
Fosfataza alkaliczna – co to za badanie?
To pomiar aktywności enzymu ALP we krwi. Należy do prób wątrobowych, ale odzwierciedla także pracę kości. Nazwy „fosfataza alkaliczna” i „fosfataza zasadowa” oznaczają to samo badanie.
Co oznacza podwyższona fosfataza alkaliczna?
Najczęstsze przyczyny wzrostu to:
• wiek rozwojowy – u dzieci i nastolatków wysoka ALP jest naturalna,
• ciąża, zwłaszcza III trymestr – ALP z łożyska,
• zastój żółci: kamica, zapalenie dróg żółciowych, polekowe uszkodzenie wątroby,
• choroby kości: gojące się złamania, choroba Pageta, osteomalacja, nadczynność przytarczyc,
• zmiany przerzutowe w kościach lub wątrobie.
Co oznacza obniżona fosfataza alkaliczna?
Niska ALP jest rzadsza. Może wynikać z niedoboru cynku i magnezu, niedożywienia, niedoczynności tarczycy, stosowania estrogenów czy po transfuzjach. Bardzo niska u dzieci bywa objawem rzadkiej choroby genetycznej – hipofosfatazji – i wymaga oceny lekarza.
Jak ustalić, czy ALP pochodzi z wątroby czy z kości?
Najprościej – porównując z GGTP: równoczesny wzrost wskazuje na drogi żółciowe, prawidłowa GGTP przy wysokiej ALP sugeruje kości. Dokładniej źródło pokazują frakcja kostna ALP i izoenzymy fosfatazy.
Czy wysoka fosfataza oznacza nowotwór?
Nie. Niektóre nowotwory – zwłaszcza dające przerzuty do kości i wątroby – podnoszą ALP, ale znacznie częstsze są przyczyny łagodne: wzrost, ciąża, kamica, złamania. ALP nie jest markerem nowotworowym.
Jak przygotować się do badania?
Rano, na czczo – szczegóły znajdziesz w sekcji „Przygotowanie do badania”. Tłusty posiłek może podnieść frakcję jelitową ALP, zwłaszcza u osób z grupą krwi 0 i B.
Jaka jest norma fosfatazy alkalicznej?
Prawidłowa fosfataza alkaliczna zależy od wieku – u dzieci i nastolatków jest kilkakrotnie wyższa niż u dorosłych, bo ich kości rosną. U dorosłych przy podwyższonej ALP pomocne jest porównanie z GGTP, które podpowiada, czy źródłem jest wątroba czy kości.
Badania powiązane z badaniem Fosfataza alkaliczna (ALP)
• GGTP: rozróżnienie źródła ALP.
• Fosfataza alkaliczna – frakcja kostna: przebudowa kości.
• Witamina D: przy podejrzeniu osteomalacji.
• Parathormon (PTH): gospodarka wapniowa.
• Cholinoesteraza: enzym wytwarzany w wątrobie.
• Bilirubina bezpośrednia: frakcja bilirubiny przetworzona w wątrobie.
• Bilirubina całkowita: barwnik powstający z rozpadu hemoglobiny.
• ALT: enzym wątrobowy, podstawowy element prób wątrobowych.
• Bilirubina pośrednia: frakcja bilirubiny przed przetworzeniem w wątrobie.
• AST: enzym obecny w wątrobie, mięśniach i sercu.
• Kwasy żółciowe: oceniane m.in. przy świądzie w ciąży i chorobach wątroby.
Przygotowanie do badania
- udaj się na pobranie w godzinach porannych
- bądź na czczo, czyli minimum 8-12 godzin po ostatnim posiłku
- po całonocnym wypoczynku
- Rytm dobowy. Najlepiej rano, między 7:00 a 10:00 — wiele parametrów zmienia się w ciągu dnia.
- Dzień wcześniej. Unikaj intensywnego wysiłku, alkoholu i obfitych, tłustych posiłków.
- Przed pobraniem. Wypij szklankę wody i odpocznij kilka minut na miejscu.
Przed wizytą sprawdź aktualne zalecenia przekazane przez laboratorium. Jeśli przyjmujesz leki lub masz szczególne wskazania, skonsultuj przygotowanie z lekarzem.
Po badaniu
Chcesz lepiej zrozumieć wynik? Laboratorium oferuje płatne usługi specjalistów:
Strefa wiedzy
Dowiedz się więcej o badaniach i profilaktyce.
Przejdź do Strefy wiedzy
