Kalcytonina to hormon wytwarzany przez komórki C tarczycy, a jej oznaczenie służy głównie diagnostyce i kontroli raka rdzeniastego tarczycy. Prokalcytonina to osobne oznaczenie: wskaźnik stosowany przy podejrzeniu ciężkiego zakażenia bakteryjnego, na przykład sepsy. Dopisek „pro” zmienia cel badania, dlatego przed pobraniem krwi sprawdza się pełną nazwę oznaczenia na skierowaniu.
Co to jest kalcytonina?
Kalcytonina to hormon wytwarzany przez komórki C tarczycy, nazywane też komórkami okołopęcherzykowymi. Z tych samych komórek wywodzi się rak rdzeniasty tarczycy, dlatego kalcytoninę oznacza się we krwi głównie w diagnostyce i kontroli tego nowotworu.
Podwyższone stężenie kalcytoniny bywa związane z rakiem rdzeniastym tarczycy, ale ma też inne przyczyny: hormon może pochodzić spoza tarczycy, na przykład z innych guzów neuroendokrynnych. Dlatego wynik zestawia się z badaniem tarczycy i innymi oznaczeniami.
W organizmie kalcytonina uczestniczy w gospodarce wapniowej: hamuje aktywność osteoklastów, czyli komórek rozkładających tkankę kostną, i obniża stężenie wapnia we krwi.
Czynność tarczycy, czyli to, czy gruczoł wytwarza za mało, czy za dużo hormonów, ocenia się między innymi oznaczeniem TSH. Badanie kalcytoniny odpowiada na inne pytanie, związane z komórkami C.
Co to jest prokalcytonina?
Prokalcytonina (PCT) należy do tej samej rodziny białek co kalcytonina, ale nie jest wskaźnikiem pracy tarczycy. Jej stężenie rośnie szybko podczas zakażenia, a oznaczenie wykorzystuje się w diagnostyce sepsy i do obserwowania odpowiedzi na leczenie przeciwdrobnoustrojowe. W odróżnianiu zakażenia bakteryjnego od wirusowego bierze się pod uwagę także objawy i inne wskaźniki.
Oznaczenie dotyczy przede wszystkim ostrych zakażeń, a nie tarczycy. Wynik zestawia się z objawami pacjenta i z innymi wskaźnikami stanu zapalnego, na przykład z CRP, które uważa się za wskaźnik nieswoisty dla sepsy. Różnice między CRP a OB opisuje artykuł OB czy CRP. Karta badania prokalcytoniny (PCT) podaje szczegóły tego oznaczenia.
Czym różnią się kalcytonina i prokalcytonina?
Podobieństwo nazw wynika z pokrewieństwa obu białek, ale to dwa odrębne oznaczenia o innym zastosowaniu. Kalcytonina dotyczy przede wszystkim tarczycy, a prokalcytonina zakażeń.
Ten podział nie jest jednak całkiem rozłączny. W piśmiennictwie opisuje się też prokalcytoninę jako dodatkowy marker raka rdzeniastego tarczycy. Metaanaliza badań obserwacyjnych wykazała wysoką dokładność takiego zastosowania, a jej autorzy uznali, że prokalcytonina ma potencjał, by w przyszłości zastąpić kalcytoninę. Obecnie podstawowym markerem tego nowotworu pozostaje jednak kalcytonina.
Różnica dotyczy także typowego miejsca w opiece medycznej. Kalcytoninę oznacza się zwykle planowo, na przykład w diagnostyce ambulatoryjnej i w kontroli po leczeniu, a prokalcytoninę w stanach ostrych, gdy decyzje zapadają szybko. Jeśli na skierowaniu widnieje nazwa, której się nie spodziewasz, można upewnić się przy rejestracji, które badanie zostanie wykonane.
Czy kalcytonina jest markerem nowotworowym?
Kalcytonina jest markerem raka rdzeniastego tarczycy, a jej podwyższone stężenie opisywano także przy innych guzach neuroendokrynnych. Badanie służy do diagnostyki i kontroli tego konkretnego nowotworu, a wynik zestawia się z obrazem tarczycy i dalszą diagnostyką.
Kiedy wykonuje się badanie kalcytoniny?
Kalcytoninę oznacza się przede wszystkim w diagnostyce raka rdzeniastego tarczycy, na przykład gdy w tarczycy znaleziono guzek, oraz w kontroli po leczeniu tego nowotworu. Badanie jest ukierunkowane na komórki C tarczycy i wywodzące się z nich guzy.
Gdy pojedynczy pomiar daje wynik niejednoznaczny, stosuje się test stymulacyjny z podaniem wapnia albo oznacza kalcytoninę w popłuczynach z biopsji cienkoigłowej guzka.
W kontroli po leczeniu kalcytoninę oznacza się wielokrotnie, więc ważna jest porównywalność kolejnych wyników, a nazwę metody podaje wynik z laboratorium. Stężenie oznacza się testami immunochemicznymi o wysokiej czułości i swoistości.
Co wpływa na wynik kalcytoniny?
U mężczyzn stężenie kalcytoniny jest przeciętnie wyższe niż u kobiet, dlatego zakresy referencyjne podaje się osobno dla obu płci, a właściwy zakres znajdziesz na wyniku.
Podwyższone stężenie mogą powodować także choroby inne niż rak rdzeniasty. W dużym badaniu wieloośrodkowym u części chorych z pierwotną nadczynnością przytarczyc, niewydolnością nerek lub guzami neuroendokrynnymi stężenie kalcytoniny przekraczało górną granicę ustaloną dla osób zdrowych. Czynność nerek można ocenić między innymi oznaczeniem kreatyniny, a gospodarkę wapniową oznaczeniem wapnia całkowitego i parathormonu. Obie informacje mogą być potrzebne przy omawianiu wyniku kalcytoniny.
Jak przygotować się do badania kalcytoniny?
Materiałem jest krew żylna. Wymagania dotyczące posiłku i pory pobrania podaje karta badania, na przykład karta kalcytoniny.
Biotyna przyjmowana w dużych ilościach może wpływać na wynik części testów immunochemicznych, w których wykorzystuje się jej wiązanie, dlatego informację o przyjmowanych suplementach, zwłaszcza o biotynie, przekazuje się w punkcie pobrań.
Jak czytać wynik kalcytoniny?
Przyczynę podwyższonego wyniku wyjaśnia się w dalszej diagnostyce. Zakres referencyjny na wyniku zależy od płci i metody oznaczania, dlatego właściwy jest zakres podany przez laboratorium, a nie tabela z internetu ani wynik innej osoby.
O dalszym postępowaniu decyduje lekarz, który uwzględnia nazwę metody, wcześniejsze pomiary, czynność nerek i przyjmowane preparaty.
Najczęstsze pytania
Czym różni się kalcytonina od prokalcytoniny?
Kalcytonina jest hormonem komórek C tarczycy i służy głównie do diagnostyki oraz kontroli raka rdzeniastego tarczycy. Prokalcytonina jest wskaźnikiem oznaczanym przy podejrzeniu ciężkich zakażeń bakteryjnych. Nazwy są podobne, bo białka należą do jednej rodziny, ale badania odpowiadają na inne pytania.
Co może oznaczać podwyższona kalcytonina?
Podwyższone stężenie bywa związane z rakiem rdzeniastym tarczycy, ale ma też inne przyczyny, na przykład niewydolność nerek, pierwotną nadczynność przytarczyc czy inne guzy neuroendokrynne. Dlatego wynik zestawia się z obrazem tarczycy i z innymi badaniami.
Czy prokalcytonina jest badaniem tarczycy?
Prokalcytonina jest wskaźnikiem oznaczanym przy zakażeniach i nie opisuje czynności tarczycy. W piśmiennictwie opisano ją jednak jako dodatkowy marker raka rdzeniastego tarczycy, choć podstawowym markerem tego nowotworu pozostaje kalcytonina.
Na co działa kalcytonina?
Kalcytonina uczestniczy w gospodarce wapniowej: hamuje aktywność osteoklastów, czyli komórek rozkładających tkankę kostną, i obniża stężenie wapnia we krwi. Badanie jej stężenia służy jednak przede wszystkim diagnostyce i kontroli raka rdzeniastego tarczycy.
Jaka jest norma kalcytoniny i prokalcytoniny?
Zakres referencyjny kalcytoniny zależy od płci i metody, a prokalcytoniny od zastosowanej metody; wartości podaje laboratorium przy wyniku, dlatego w artykule nie zamieszczamy liczb. Wynik prokalcytoniny zestawia się z objawami i innymi wskaźnikami stanu zapalnego.
Czy do badania kalcytoniny trzeba być na czczo?
Wymagania dotyczące przygotowania podaje karta badania. Informację o przyjmowanej biotynie, która może wpływać na wynik części testów immunochemicznych, przekazuje się w punkcie pobrań.
Źródła
- Mater A, Boelen A, Heijboer AC, Hillebrand JJ. Insights into the stability of serum calcitonin and a comparison of three serum calcitonin immunoassays. Clinica Chimica Acta. 2026;579:120603. DOI: 10.1016/j.cca.2025.120603
- Giannetta E i wsp. Calcitonin in thyroid and extra-thyroid neuroendocrine neoplasms: the two-faced Janus. European Journal of Endocrinology. 2020;183(6):R197-R215. DOI: 10.1530/EJE-20-0506
- Kahaly GJ i wsp. United States and European Multicenter Prospective Study for the Analytical Performance and Clinical Validation of a Novel Sensitive Fully Automated Immunoassay for Calcitonin. Clinical Chemistry. 2017;63(9):1489-1496. DOI: 10.1373/clinchem.2016.270009
- Giovanella L i wsp. Procalcitonin as an Alternative Tumor Marker of Medullary Thyroid Carcinoma. The Journal of Clinical Endocrinology & Metabolism. 2021;106(12):3634-3643. DOI: 10.1210/clinem/dgab564
- Vijayan AL i wsp. Procalcitonin: a promising diagnostic marker for sepsis and antibiotic therapy. Journal of Intensive Care. 2017;5:51. DOI: 10.1186/s40560-017-0246-8
- Li D i wsp. AACC Guidance Document on Biotin Interference in Laboratory Tests. The Journal of Applied Laboratory Medicine. 2020;5(3):575-587. DOI: 10.1093/jalm/jfz010
Sprawdź to u siebie
Badania powiązane z tym tematem. Krew pobierzesz w punkcie ALAB, a gotowy wynik przekaże Ci laboratorium.
Treści w Strefie Wiedzy mają charakter edukacyjny i nie zastępują konsultacji z lekarzem. Badania kupujesz u nas, krew pobierasz w punkcie ALAB, a gotowy wynik przekazuje Ci laboratorium.

